Tijd voor vredesproces in Noord-Ierland is bijna op

Het vredesproces in Noord-Ierland bevindt zich in een cruciale fase. Als de partijen voor zondag geen akkoord bereiken, betekent dat het einde van de coalitie van protestanten en katholieken. Het conflict spitst zich toe op de ontwapening van de IRA.

Levert het Ierse Republikeinse Leger IRA nu wel of niet zijn wapens in? Daarom draait het in het conflict tussen protestanten en katholieken in Noord-Ierland. Deze week stelde de IRA de internationale ontwapeningscommissie een methode voor om haar wapens ,,geheel en controleerbaar buiten werking te stellen''. Niet eerder ging de IRA zo ver, maar onduidelijk is nog steeds wanneer de IRA met ontwapenen denkt te beginnen, en wat `buiten werking stellen' precies betekent.

Eerst zien en dan geloven, reageerde John Trimble, de afgetreden Noord-Ierse premier. ,,We moeten een begin van de ontwapening zien. Mijn partij heeft tot nu toe tamelijk avontuurlijke stappen gezet door een regering te vormen in de verwachting dat ontwapening zou volgen, maar sindsdien heeft de republikeinse beweging ons twee keer teleurgesteld. Ik maak die fout niet een derde keer.'' Trimble verwees hiermee naar het verstrijken van twee eerdere deadlines zonder dat de IRA de daad bij het voornemen voegde.

In april 1998 sloten protestanten, die bij Groot-Brittannië willen blijven horen, en katholieken, die aansluiting bij de Ierse republiek nastreven, het Goede Vrijdagakkoord, een plan om te komen tot een meer duurzame vrede. Er werd een coalitieregering geformeerd waarin de vier belangrijkste partijen zitting namen: de gematigde unionisten van David Trimble, de radicale unionisten van dominee Ian Paisley, de gematigd katholieke SDLP van John Hume, en Sinn Féin, de politieke tak van de IRA, onder leiding van Gerry Adams.

In het akkoord werd de volledige ontwapening door extremistische bewegingen voorzien. De ontwapeningskwestie is sindsdien het grootste struikelblok. Toen in juni dit jaar de IRA nog steeds niet was begonnen met ontwapenen, nam Trimble ontslag als premier. Na weken van moeizame onderhandelingen legden de Britse en Ierse regering de partijen vorige week een nieuw Brits-Iers vredesplan, Way Forward, voor. Daarin deed de Britse regering een aantal vooralsnog weinig concrete voorstellen, onder meer om de Noord-Ierse politie te hervormen en haar troepenmacht in Ulster te verminderen. De voorstellen waren duidelijk bedoeld om de IRA in beweging te krijgen. Want ontwapening, zo stond in het plan, bleef onontbeerlijk.

Behalve het tijdstip van ontwapening, vormt de manier waarop die haar beslag moet krijgen een twistpunt. Allereerst de vraag hoe de wapens onklaar worden gemaakt. De IRA zal zijn wapens nooit willen overdragen aan de Britse of Ierse regering, omdat dat zou worden gezien als een overgave. Maar de wapens slechts achter slot en grendel opbergen, zou niet veel verder gaan dan de wapenstilstand die de IRA nu al in acht neemt. En dus wordt er nu vooral gespeculeerd over meer definitieve methodes, zoals het volstorten van wapendepots met beton of het vernietigen van wapens met chemische middelen.

Vervolgens rijst de vraag hoe zeker te weten dat de IRA ál zijn wapens buiten werking zal stellen. Niemand weet hoeveel wapentuig de beweging bezit. Vorig jaar hebben internationale bemiddelaars twee geheime wapendepots bezocht, maar zeker is dat hiermee het aantal opslagplaatsen niet is uitgeput. Ingewijden zeggen dat de IRA zijn wapens bewaart in vele depots in Ierland, Groot-Brittannië, en door heel Europa. Volgens militaire schattingen beschikt de IRA over zeker drie ton semtex, tientallen raketten en zware mitrailleurs, honderden gevechtsgeweren en nog eens honderden steekwapens.

De IRA is niet de enige extremistische groepering in Noord-Ierland die zich in het verleden heeft bediend van geweld. De IRA houdt zich sinds 1997 aan een wapenstilstand, maar allerlei afsplitsingen als de Real IRA en de Continuity IRA laten zich aan deze wapenstilstand weinig gelegen liggen. Dat werd eind vorige week nog eens pijnlijk duidelijk, toen bij een bomaanslag in de drukke Londense wijk Ealing elf gewonden vielen. De politie houdt de Real IRA verantwoordelijk voor de aanslag. Overigens zijn er ook aan protestantse zijde gewapende groepen, die gekant zijn tegen het Goede Vrijdagakkoord, en hun wapens niet wensen over te dragen.

,,De ontwapening is het enige onderdeel van het Goede Vrijdagakkoord waarmee nog geen enkel begin is gemaakt'', zei David Trimble gisteren. ,,De republikeinen kunnen het vredesproces en het Noord-Ierse zelfbestuur nog steeds redden door te handelen. Maar doen ze dat niet, dan hebben zíj het zelfbestuur op het spel gezet.'' Zelf gelooft Trimble er niet meer in: vanochtend ging hij op vakantie naar Oostenrijk.