Museum De Rietgors dicht wegens geldgebrek

De jonge gemeente Papendrecht heeft een museum met een mooie collectie moderne kunst. Toch komen er slechts enkele honderden bezoekers. Te weinig om het open te houden, vindt de gemeente, die het museum begin deze maand heeft gesloten.

Hier hangt een Larens landschap van Jan Sluyters, daar een kinderportret van Charley Toorop. In de kleine depotruimte, gevuld met houten rekken, hangen en staan de schilderijen dicht op elkaar. Circa vijfhonderd werken telt de collectie van Museum voor Moderne Kunst De Rietgors in Papendrecht, met een geschatte waarde van zeven miljoen gulden. Haagse School en Cobra zijn goed vertegenwoordigd, de laatste met schilderijen van Karel Appel en litho's van Corneille en Pierre Aleschinsky. Er is werk van Dolf Henkes en Floris Arntzenius, er is een voorstudie van Kees van Dongen, een ets van Chagall, litho's van Toulouse-Lautrec. Pronkstuk van de collectie is een aantal schilderijen van Jan Sluyters.

Voorlopig blijven alle werken in depot, aan de muren hangen alleen nog haken. Sinds 1 augustus is museum De Rietgors gesloten. In ieder geval tot het einde van dit jaar, waarschijnlijk voor altijd. Papendrecht, een jonge gemeente pal ten noorden van Dordrecht met 30.000 inwoners, bezint zich op zijn culturele toekomst.

Bijna drie ton steekt de gemeente in het museumpje, een bescheiden ruimte achter de bibliotheek en de kunstuitleen op de Markt. Jaarlijks komen er tussen de honderd en vierhonderd bezoekers. De laatste expositie, van magisch realist Kees Thijn, trok zeventig belangstellenden. Inclusief de opening met genodigden. Reden voor bezinning, vindt cultuurwethouder Frank de Jong (VVD). ,,Waarom stoppen we die mooie collectie in een gebouw dat alleen tussen twee en vijf open is? Dat is niet meer van deze tijd. Als mensen niet naar de kunst komen, moet kunst naar de mensen komen. Er zijn genoeg andere openbare plaatsen waar we kunnen exposeren, denk aan banken of zwembaden.''

Nederland kent veel kleine musea, maar dat zijn vooral cultuurhistorische musea met een lokaal gebonden collectie. Dat Papendrecht een museum voor moderne kunst heeft, is te danken aan Nanne Harm Luigies, die zijn privé-verzameling in 1967 aan de gemeente schonk. Luigies, rijk geworden als leverancier van consumptiegoederen aan passagiersschepen, noemde zijn Papendrechtse bungalow de Rietgors, naar de buitendijkse velden in de Alblasserwaard. Als voorwaarde voor zijn schenking gold een passende accomodatie in Papendrecht, waar de collectie in samenhang getoond kon worden.

Aanleiding voor de huidige sluiting is een personeelsprobleem. Gedurende 22 jaar werd het museum beheerd door kunstenaar Adri Mouthaan. Na zijn vertrek, vorig jaar september, gaven kort na elkaar twee conservatoren er de brui aan. In plaats van een volgende conservator te zoeken besloot de gemeente het museum voorlopig te sluiten.

Naast de aanleiding is er een reden voor sluiting: geldgebrek. De Jong, tevens wethouder financiën: ,,Papendrecht kan niet verder groeien, inkomsten uit grondverkoop zitten er niet meer in. De gemeente besteedt 2,3 miljoen gulden van het totale budget van 105 miljoen aan cultuur, 75 gulden per inwoner. We moeten keuzes gaan maken, we kunnen niet alle voorzieningen behouden.''

De keuze lijkt niet moeilijk, want van de vijf culturele instellingen is alleen het museum omstreden. Niemand wil bibliotheek, muziekschool of kunstuitleen opheffen, en het verouderde theater De Willem is populair in Papendrecht, zo blijkt uit een recent onderzoek van het Sociaal Geografisch Bureau in Dordrecht. Tegenover de vijf à tien procent van de Papendrechters die zegt wel eens het museum te bezoeken, staat bijna zestig procent voor het theater. Iets meer dan de helft van de inwoners vindt het theater `zeer belangrijk' voor Papendrecht, voor het museum is dat slechts dertien procent. Reddingspogingen voor het museum hoeven van de Papendrechtse bevolking niet te worden verwacht, en in de gemeenteraad is alleen GroenLinks tegen sluiting.

Het lot van De Rietgors is gekoppeld aan dat van De Willem. Een nieuw theater is onderdeel van het plan voor een heel nieuw centrum van Papendrecht, maar er ligt ook een plan voor een regionaal theater op de Kop van de Staart in Dordrecht, aan de overkant van de Merwede, het gebied dat een culturele zone voor de acht Drechtsteden moet worden. De keuze wordt eind dit jaar gemaakt. In beide gevallen wordt het museum wellicht onderdeel van het theater.

Het theater krijgt de prioriteit, en het museum wordt een bijruimte, concludeert voormalig conservator Adri Mouthaan. ,,Maar een museum beheren is meer dan conserveren, je moet aan- en verkopen, exposities maken, contact leggen met andere instellingen. Dat kost geld, dat moet je accepteren.'' Volgens Mouthaan ging het mis met De Rietgors toen de toegang niet langer gratis was. ,,Toen liepen mensen gewoon even binnen, en konden scholieren er altijd terecht. Nu moet je vijf gulden betalen, dat is een drempel.''

Misschien is een museum voor moderne kunst te hoog gegrepen voor Papendrecht. Mouthaan heeft er geen moeite mee om dat te erkennen, en heeft bij zijn vertrek geadviseerd om de collectie over te dragen aan het Dordrechts Museum of aan Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Het Singer Museum in Laren wil komen praten over een oplossing, aldus De Jong. Erik Luigies, nazaat van verzamelaar Nanne Harm Luigies, opperde afgelopen zaterdag in De Dordtenaar een andere optie: het museum kan ruimtes verhuren aan het bedrijfsleven. Goed idee, maar wel lastig dat het museum uit slechts één ruimte bestaat.