Hoe zal de toekomst klinken

Vergeleken bij house en techno was veel van de synthi-pop uit de jaren tachtig behoorlijk vuig. Engelse bands laten zich er nu door inspireren.

Wie had kunnen denken dat The Human League het ooit tot voorbeeld zou schoppen? The Human League! De groep die kortstondig succes had in 1982; waarvan de naam tot voor een jaar geleden geen andere associatie opriep dan het asymmetrische kapsel van zanger Phil Oakey en de hit Don't You Want Me? De bedenkers van de primitieve synthesizerloopjes en damesbladteksten (`I was working as a waitress in a cocktailbar/ When I met you'). Wat niet meer leek dan een oprisping in de muziekgeschiedenis blijkt zich in het collectieve onderbewustzijn te hebben opgewerkt tot popfenomeen: er zijn weinig hedendaagse groepen die The Human League niet als inspiratie noemen. En dat zijn geen nostalgische veertigers die in hun vrije tijd met antieke synthesizers knutselen.

Nee, het betreft hier de nieuwe jonge popgoden. Ze heten Zoot Woman, Ladytron, Les Rythmes Digitales, ze komen uit Engeland, en ze zien er uit alsof ze zijn aangekleed door de stylistes van Duran Duran en ABC: in stralend witte herenkostuums en smalle stropdassen. Hun sound is al even smetteloos, want de muziek klinkt als een eerbetoon aan de beginperiode van de elektronische popmuziek: de synthi-pop van de vroege jaren tachtig, toen Depeche Mode, Soft Cell, Human League, Ultravox en Duran Duran pionierden met liedjes zonder gitaar en mét keyboards.

In de marge

Daarmee is de muzikale revival van de jaren tachtig een feit. Na de herwaardering van muziek uit de jaren zestig en zeventig kon het niet uitblijven. En hoe ergerlijk die voorspelbaarheid ook is, de muzikale resultaten zijn niet alleen interessant, deze nieuwe herhalingsoefening leert ons bovendien iets over het mechanisme van de revival. Want de muziekstromingen die decennia later nog eens worden opgerakeld blijken één ding gemeen te hebben. Denk aan easy listening, disco en synthi-pop, die de afgelopen tien jaar een opleving hebben doorgemaakt: allemaal zaten ze in hun eigen tijd weggedrukt in de marge. Niet bepaald het soort muziek dat in de betreffende periode werkelijk toonaangevend gevonden werd. Integendeel, disco, synthi-pop en easy listening golden stuk voor stuk als `plat' en commercieel.

Zo werd synthesizer-pop mechanisch, koud en emotieloos genoemd. Maar de technologische revolutie van eind jaren tachtig heeft laten horen dat het allemaal nog veel emotielozer en gladder kan. Want hoe geavanceerder de apparatuur, hoe `cleaner' de muziek. En wat blijkt: vergeleken bij wat de house en techno-beweging de afgelopen tien jaar heeft voortgebracht was veel van de synthi-pop achteraf gezien behoorlijk vuig.

Die muziek wordt nu omarmd als `oervorm', en is om die reden een revival waard. Dat werkt twee kanten op: er zijn de bands van toen die weer bij elkaar komen, weer platen maken en op tournee gaan (van Human League en Duran Duran tot Soft Cell en ABC), en er zijn nieuwe groepen die gretig die oude synthesizergeluiden opzoeken. Zo wil het verhaal dat Stuart Price die zowel in Zoot Woman als in Les Rythmes Digitales speelt alle synthesizers heeft verzameld die ooit op een hoes van The Human League als instrument werden vermeld.

Op de eerste cd van Zoot Woman, de bekendste aanhanger van de jaren tachtig, komen meer bekende geluiden langs: Hall&Oates-achtige zang, het lijzige tempo van Human League en een keyboard-sound als van de vroege Depeche Mode. Het is vooral de aanslag die aan de synthi-pop doet denken. Toen klonken liedjes altijd alsof de noten afzonderlijk met twee vingers op het klavier worden aangeslagen; een beetje krukkig, maar menselijk vergeleken bij de onnavolgbare soundscapes die de housegeneratie later zou voortbrengen.

Behalve Stuart Price bestaat Zoot Woman ook uit Adam Blake en zijn broer Johnny. Price is op het moment op tournee met Madonna, als bassist bij haar Drowned World-concerten want ook Madonna bleek op haar laatste cd niet vies van een vleugje eighties. Gitarist/synthesizer-speler Adam Blake zit intussen in de studio, thuis in Reading. Hier werkte de groep vier jaar lang aan hun debuut-cd. Vanuit de studio vertelt Blake over de ideeën achter zijn muziek. Want Living In A Magazine is een concept-cd, volgens Blake. Het thema van de cd is de huidige obsessie van mensen met media en tijdschriften. Vandaar de titel, Living In A Magazine, en hun keuze voor een cover van het nummer van Kraftwerk, The Model.

Blake is met 25 het oudste bandlid. Dus geen van de muzikanten is bewust opgegroeid met de liedjes van Human League of Soft Cell. Maar toen Blake was uitgekeken op Nirvana en hij de cd Dare (1982) van The Human League ontdekte, was hij verkocht. ,,Daarna zijn we al die apparatuur gaan kopen, zoals Korg- en Roland-synthesizers. Dat was het begin van Zoot Woman.'' Toch vindt Blake zijn groep niet retro, en hij heeft ook geen heimwee naar de jaren tachtig. ,,We proberen niet The Human League te zijn. Als we ons al iets noemen, zou het eerder `The Human League van 2001' zijn. Het goeie van The Human League was dat ze werkelijk `futuristisch' waren'', zegt Blake. ,,En dat is ook ons doel. Wij houden ons bezig met de vraag `Hoe zal de toekomst klinken?' Want het heeft geen zin om terug te grijpen naar het verleden, zoals allerlei bands die nu nog klinken als The Beatles of Pink Floyd. Dat kent iedereen al. Wij zijn niet zozeer beïnvloed door de synthi-pop uit de jaren tachtig, maar door de ideeën van toen.''

Te statisch

Er zijn allerlei kenmerken waardoor Living In A Magazine inderdaad duidelijk van nu is. Want de oude elementen worden afgewisseld met eigentijdse ritmes en effecten. Typerend is ook dat de groep niet streng in de leer is. In 1982 waren de grenzen nog strikt: men speelde of gitaar of synthesizer. Maar bij Zoot Woman wisselen ze elkaar gemoedelijk af, live voeren de gitaren zelfs de boventoon. ,,Want die vaststaande kastjes waar je anders achter moet staan, maken het geheel te statisch'', zegt Adam Blake. Ironisch genoeg blijkt Zoot Woman bij live-optredens te worden gehinderd door de erfenis van de synthi-pop. Want al was het ten tijde van The Human League en Ultravox even wennen om géén gitaar op het podium te zien, sinds de housebeweging zijn gitaren in Groot-Brittannië uit de gratie.

,,In Engeland is het voor ons heel moeilijk om aan optredens te komen. Iedereen wil dj's zien. Voor een traditionele groep, met zanger en twee gitaristen is geen animo. Zelfs op het Reading-festival, hier bij ons in de stad, dat altijd bekendstond als rockfestival staan dit jaar allemaal dj's en dance-acts. In Europa is het anders. Laatst waren we op tournee door Duitsland en Nederland; daar voelden we ons welkom.'' Zoot Woman zal dan ook optreden op het komende Lowlands-festival in de Flevopolder en niet op het tegelijkertijd gehouden, eveneens driedaagse Reading-festival.

In Nederland zijn de jaren tachtig in ieder geval populair. Dat bleek vorige week toen in Paradiso, Amsterdam, de derde `I ♡ the 80's'-dansnacht werd georganiseerd. Wie er om 24 uur binnenstapte belandde in een sfeer die afkomstig leek uit de clip bij Vienna (van Ultravox), het nog altijd onovertroffen voorbeeld van popdecadentie in videovorm. Op de klanken van Enola Gay (1980) van Orchestral Manoeuvres In The Dark bewogen zich bizar geklede mannen en vrouwen door de ruimte. De atmosfeer was broeierig en de vleermuismouwen fladderden.

Precies op het afgesproken tijdstip van 0.15 uur stapten de vier leden van Sigue Sigue Sputnik het podium op. Deze groep is als geen andere verantwoordelijk voor de slechte naam die de jaren tachtig achteraf hebben gekregen.

Sigue Sigue Sputnik was door platenmaatschappijbonzen bij elkaar gezocht (dat was toen nog niet zo gebruikelijk als tegenwoordig), de bandleden kregen kledingvoorschriften opgelegd, en ze verkochten de paar seconden stilte tussen de nummers van hun lp als reclametijd aan bedrijven. Of het één grote grap was of ernst, was nooit helemaal duidelijk, maar het bekendst werd de band niet om die ene hit-single (Love Missile F1-11) maar om de netpanty die gitarist Tony James over zijn gezicht getrokken had.

Die panty had James niet meer om. Het ooit zo extravagante gezelschap zag er uit als een verloederde versie van The Village People, met vervuilde uniforms die ooit iets met cowboys en astronauten te maken gehad moeten hebben. Toch klonk Sigue Sigue Sputnik levendiger dan ze in de jaren tachtig ooit gedaan hebben. En het publiek vond het prachtig dus Sigue Sigue Sputnik had ook meer succes dan in de jaren tachtig. Zoot Woman kan er gerust op zijn: het nostalgisch futurisme gedijt uitstekend in Nederland.

Zoot Woman is te zien op vrijdag 24 augustus op het Lowlands-festival, Biddinghuizen, in de Flevopolder.

De cd `Living In A Magazine' van Zoot Woman is uitgebracht door Labels

(7243 8103052).