Dubbel boekhouden Buhrmann

Soepele Nederlandse boekhoudregels speelden Buhrmann bij overnames in de kaart. Dit leren cijfers die het concern in New York deponeerde.

De miljardenovername van de Amerikaanse concurrent Corporate Express zette Buhrmann in oktober 1999 op de kaart als 's werelds grootste verkoper van kantoorartikelen. Maar met de Amerikaanse overname en het aangetrokken kapitaal van Amerikaanse financiers, sluipen ook de strenge Amerikaanse boekhoudkundige regels de cijfers van Buhrmann binnen. ,,De regels zijn niet strenger, ze zijn anders'', zegt financieel directeur F. Waller van Buhrmann.

Met de overname nam Buhrmann grote risico's. Zij moest zich voor miljarden in de schulden steken om Corporate Express te kopen. Zij moest het vertrouwen van beleggers winnen door de winstpotentie van de nieuwe combinatie rap te oogsten.

Dat ging ruim een jaar goed. De nettowinst verdubbelde vorig jaar ruimschoots tot 221 miljoen euro, de winst per aandeel steeg 40 procent. Een vliegwiel met groei en kleinere en grotere overnames begon te draaien. Totdat een wolkbreuk boven de Amerikaanse economie en een ontslagregen van witte-boordenwerkers Buhrmann in april een kletsnat pak bezorgde. De prognoses zijn sindsdien diverse malen verlaagd. De beurskoers is met tweederde gedaald ten opzichte van de piek eind maart, vlak na de uitgifte van nieuwe aandelen. Buhrmann moet nu zorgen dat de winstdaling de afspraken over haar financiële positie met de banken niet ondergraaft.

Tot het eerste winstalarm was Buhrmann een succesverhaal. Maar een succes dat in de VS veel minder winst rapporteerde dan in Nederland. Uit gegevens die Buhrmann onlangs bij de Amerikaanse beurscommissie, de SEC, heeft gedeponeerd blijkt dat de nettowinst volgens de Amerikaanse boekhoudkundige normen 87 miljoen euro is. Dat is 60 procent minder dan de 221 miljoen euro die Buhrmann in Nederland heeft gerapporteerd.

De winstkloof is het gevolg van een verschil in opvatting over correct boekhouden. Zijn integratiekosten na een overname, zoals afvloeiïng van personeel en opgezegde huurcontracten, echte kosten? Ja, zeggen accountants in New York. Of mag je ze ook buiten de winst wegwerken? Ja, zeggen accountants in Amsterdam.

Buhrmann is niet aan de beurs van New York genoteerd, maar deponeert bij de SEC eenmaal per jaar wel cijfers volgens de Amerikaanse maatstaven.

Volgens de Nederlandse regels mochten bedrijven integratiekosten bij de koper én bij het gekochte bedrijf bij de betaalde overnamepremie (zogeheten goodwill) optellen en een voorziening maken als appeltje voor de dorst.

De overnamepremie komt als een bezitting bij voorraden, gebouwen en andere eigendommen, en wordt in 40 jaar afgeschreven. De integratiekosten worden uit het appeltje voor de dorst netjes betaald en blijven buiten de winst.

De Amerikanen accepteren die methode alleen voor de kosten van het overgenomen bedrijf. Zij willen de integratiekosten bij de koper juist in de resultaten terugzien. De cijfers die Buhrmann bij de SEC heeft gedeponeerd maken duidelijk hoe grooot en hoe cruciaal die integratiekosten zijn:106 miljoen euro, bijna de helft van het reguliere bedrijfsresultaat.

In de Nederlandse jaarverslagen zijn de cijfers over integratiekosten met grote moeite te traceren. In 2000 boekte Buhrmann 158 miljoen euro ten laste van haar kasstroom, het appeltje voor de dorst was nog 126 miljoen.

Het zicht op het Nederlandse kostenplaatje wordt niet alleen vertroebeld door boekhoudkundige regels, maar ook door de tijdsspanne. De kosten staan deels in het jaarverslag 1999, deels in dat over 2000. Voor het `99-verslag kreeg Buhrmann de Sijthoff-prijs voor het beste jaarverslag, met de jury-aantekening dat de verantwoording van de Corporate Express-aankoop wel beter had gekund.

,,Je mag tot 12 maanden na een overname de exacte goodwill vaststellen'', zegt Waller, en die tijd nam Buhrmann. De overname dateert van eind oktober 1999, de definitieve vaststelling van de overnamepremie was een jaar later. Er viel heel wat uit de zoeken, geeft Waller aan, want Corporate Express was in de voorgaande jaren door een serie overnames razend snel gegroeid.

Dankzij de soepele Nederlandse boekhoudregels bloeit de winst per aandeel na een overname mooi op. De getoonde en verwachte winstgroei maakt het gemakkelijker om aandelen uit te geven. Het vliegwiel van Buhrmann begon te draaien. Bedrijf kopen, integratiekosten in de aankoopprijs verwerken, nieuwe aandelen uitgeven, verwachtingen waarmaken, nieuwe bedrijven kopen, integratiekosten in de koopprijs verwerken, nieuwe aandelen uitgeven.

Begin dit jaar kocht Buhrmann de kantoorartikelendivisies van Samas en van US Office. Bovenop de overnamepremie telde Buhrmann ook hier geschatte integratiekosten van 91 miljoen euro, zo blijkt uit het prospectus waarmee het concern eind maart nieuwe aandelen uitgaf.

Had Buhrmann over de aankoop van Corporate Express in zijn Nederlandse jaarverslagen geen vergelijkbare duidelijkheid moeten geven als zij nu bij de SEC geeft? Waller: ,,Wij zijn een Nederlands bedrijf en rapporteren volgens de Nederlandse normen, die zoveel mogelijk de normale bedrijfsuitoefening weerspiegelen. Ik vind dat wij dat afdoende hebben gedaan.''