In vervoering van een perfect geslepen steen

Diamantair Ed Blik uit Amsterdam handelt in bijzondere stenen maar draagt ze zelf nooit. Wel kan hij van een perfect geslepen diamant in vervoering raken. ,,Topkwaliteit is iets unieks. Slechts weinig stenen zijn geslepen zoals God het bedoeld heeft.''

Een kiezeltje gekristalliseerde koolstof, zegt de cynicus. Een oogverblindend natuurproduct, antwoordt de liefhebber. Van alle edelstenen is de diamant het meest begeerd. `A girl's best friend', bezong Marilyn Monroe de hartenwens van miljoenen vrouwen. Vele duizenden glinstersteentjes heeft Ed Blik (60) in handen gehad, maar zelf draagt hij er nimmer een. Hij heeft een hekel aan protserige dasspelden en manchetknopen. Toch kan de Amsterdamse diamantair van een perfect geslepen diamant in vervoering raken. En dat hoeft niet per se een blauwe honderd karaats steen à la de fameuze Hope-diamant te zijn. Al van een loepzuiver diamantje van één karaat (0,2 gram) geniet de vakman. ,,Topkwaliteit is iets unieks. Slechts weinig stenen zijn geslepen zoals God het bedoeld heeft.''

Diamanten van de hoogste kwaliteit, het is de specialiteit van Ed Blik. De ex-Nijenrodestudent is diamantair van vader op zoon. Ooit had het familiebedrijf vestigingen in Amsterdam, Antwerpen en Parijs en samenwerkingsverbanden in Rome, New York en het Verre Oosten. Maar in het fax- en e-mailtijdperk verdween de noodzaak van dependances. Vanaf de diamantbeurs in Amsterdam bestiert Blik zijn eenmanszaak en vliegt hij de wereld over.

In opdracht van zijn klanten – collega-handelaren, juwelenfabrikanten, topjuweliers en particulieren – handelt hij in bijzondere stenen. ,,Zeg maar het topgoed, blauwwit loepzuiver.''

Diamanten zijn er in eindeloos veel variëteiten, legt Blik uit. Gewicht, kleur, zuiverte en de manier van slijpen kunnen sterk verschillen. Vroeger werden de stenen beoordeeld met een tien keer vergrotende loep. Tegenwoordig gaan diamanten naar een laboratorium. In een technisch rapport, een soort paspoort, staan alle gegevens vermeld. ,,Heel handig, de certificaten kan je direct naar klanten toesturen.''

Een potentiële afnemer koopt een steen zelden ongezien. ,,Om een diamant echt te kunnen waarderen, moet je hem uit de verzegelde doorzichtige verpakking halen en in de hand nemen'', oordeelt Blik. Bij kostbare stenen (een drie karaats topdiamant kan wel negentigduizend dollar kosten) stapt de handelaar soms op het vliegtuig om de steen voor zijn cliënt te beoordelen.

Kleine steentjes gaan soms in de borstzak, grote partijen met gespecialiseerde transportbedrijven. Tot een paar maanden geleden was de Brusselse luchthaven Zaventem de belangrijkste Europese diamantluchthaven. Na een serie overvallen heeft Schiphol die positie deels overgenomen. Voor miljarden aan diamanten reizen sindskort via Amsterdam naar elders.

Hoe herkent een diamantiar kwaliteit? Kijken, kijken, kijken, antwoordt Blik. ,,Wat u misschien een mooie steen vindt, daarvan zeg ik: hij deugt niet. De bovenkant is te vlak, de onderkant te dik. De rondist is onregelmatig, of een facetje loopt niet symmetrisch door. Een perfect geslepen steen moet aan allerlei mathematische wetten voldoen. Uiteraard kan je kwaliteit leren herkennen. Je moet alleen wel vreselijk veel stenen zien voordat je er oog voor krijgt. Mijn oordeel is nu beslist scherper dan op mijn dertigste.''

Blik werkte niet altijd in het familiebedrijf. In zijn jonge jaren handelde hij korte tijd in transistorradio's. In 1967 zette hij Diamond Investment Association op, een advieskantoor voor particulieren die in diamanten wilden beleggen. ,,Als ik foto's uit die tijd terugzie, verbaast het me dat er mensen waren die van zo'n vijfentwintigjarige snotneus iets wilden kopen. Maar beleggen in edelstenen was een nieuw en succesvol concept. Ruwe diamant was schaars, en die schaarste leek alleen maar toe te nemen. Tot eind jaren zeventig ging het goed. Toen raakte de diamantwereld zo oververhit dat ik mijn klanten adviseerde om er uit te stappen.''

In Nederland heeft Blik hooguit drie concurrenten, in Parijs een handjevol. In de diamanthoofdstad Antwerpen zijn in het topsegment van de markt zeker dertig handelaren actief. ,,Zij doen hetzelfde als ik en hebben net zoveel verstand van zaken. Iedereen heeft gewoon zijn eigen klanten.''

Pas als hij de gezochte steen vindt, kan Blik wat verdienen. Een `zoekfee' vraagt hij alleen voor het opsporen van zeldzame antieke juwelen. Voor diamanten tot zes karaat bestaat een internationale prijslijst die als leidraad fungeert. Voor grote stenen is nauwelijks vergelijkingsmateriaal. Hoe groter de steen, hoe kleiner de marges, zegt Blik. De commissies variëren van zo'n 5 procent voor kleine commerciële stenen, tot 1 procent voor heel grote stenen. Een diamant van vijftig karaat kan vele miljoenen kosten.

De diamantwereld is een gesloten wereldje. Iedereen kent iedereen, zegt Blik, en vertrouwen is een sleutelwoord. Als je twijfelt aan een klant, doe je simpelweg geen zaken. En met degenen die je wel vertrouwt, maak je mondelinge afspraken. Alleen bij heel kostbare transacties komen commissiebriefjes te pas. Zodra het `mazzel en broge' (geluk en zegen) klinkt, is de koop gesloten. Die rituele jiddische bezegeling is afdoende garantie. ,,Wie zich in ons vak daarna niet aan de afspraken houdt, zet zijn reputatie op het spel.'' Zelf is de diamantair weleens door een juwelier bedot, maar in al die jaren nog nooit door een collega uit het vak.

Eind jaren zeventig tot begin jaren tachtig bloeide de handel als nooit tevoren. De tijd dat diamant zichzelf verkocht is helaas voorbij, zegt Blik. Geen handelaar koopt op dit moment stenen van één miljoen dollar alleen voor de voorraad. ,,De markt is kalm. De diamantair die beweert het nu druk te hebben, is een leugenaar.'' De diamanthandel merkt in elk geval niets van zwarte kassen die in verband met de euro geleegd zouden worden. Wereldwijd zakte de markt dit jaar zelfs zo'n 15 procent in.

Tot twee jaar geleden controleerde het Zuid-Afrikaanse bedrijf De Beers de internationale diamantwereld. Via een kartel bepaalde het bedrijf de prijs van diamanten. Maar na de komst van een aantal grote onafhankelijke producenten lieten de Zuid-Afrikanen de monopoliepolitiek varen. Ze staken niet langer grote sommen geld in de algehele promotie van het product en concentreerden zich op de eigen belangen. De consequenties zijn groot. ,,Een aardverschuiving in de internationale handel'', zegt Blik. Een van de consequenties is de geringe winstmarge voor slijperijen. ,,Ruwe diamant is naar verhouding te duur voor het geslepen eindproduct. Als dat weer eens bij de leveranciers van De Beers aanhangig wordt gemaakt, tonen ze in zeer bekakt Engels hun medeleven. Daarna gaan ze lekker lunchen en vergeten ze het vast weer.''

Maar ups and downs horen bij de handel, verzucht Blik. Engelengeduld is volgens de man die al 18 jaar voorzitter is van de Vereeniging Beurs voor den Diamanthandel daarom de belangrijkste eigenschap van een diamantair. ,,Klanten pushen werkt in dit métier niet.'' Gelukkig heeft ook in de diamantwereld ieder nadeel zijn voordeel. ,,Want hoe stiller de markt, hoe meer tijd voor moppen'', zegt Blik. Al is driekwart van de Amsterdamse diamantairs inmiddels van niet-joodse afkomst, de jiddische gein is gebleven.

Het joodse stempel op de branche blijkt ook uit de vele jiddische uitdrukkingen en gezegdes. Van eentje ontdekte Blik de internationale reikwijdte bij een diamantair in Parijs die hij samen met zijn broer bezocht. De Franse collega bood de twee Nederlandse handelaren een bijzondere maar weinig gangbare Burma-saffier aan. Weet je wat, zei Blik tegen zijn broer, `ik bied Arie Mok'. ,,Dat is op de beurs in Amsterdam een staande uitdrukking. Mok was voor de oorlog een legendarische handelaar die altijd de helft van de vraagprijs bood. Ik had het nog niet tegen mijn broer gezegd, of die Fransman reageerde: Non non, monsieur, pas de Arie Mok!''

Dit is de vijfde aflevering van een serie over handel. Eerdere afleveringen verschenen op 30 juni, 10, 17 en 24 juli.