Het Tussen Kunst & Kitsch-gevoel

Net terug van een vakantie uit Frankrijk, waar in elk gehucht wel een bordje `Brocante' verwijst naar een boerenschuur met teleurstellend lelijke meubels of een verrassend prachtig gedecoreerd servies, blijft het gevoel knagen. Het gevoel dat tussen de rotzooi in een verwaarloosd hoekje een schat wacht op jouw ontdekking; het ontbrekende schakeltje in je esthetische levensgenot of gewoon een dure Rembrandt-ets, voor een kwartje gekocht. Het Tussen Kunst & Kitsch-gevoel, zeg maar.

Maar voor brocante hoef je niet op vakantie. Er zijn genoeg antiek- en curiosamarkten in Nederland om de jacht op het unieke voorwerp te bevredigen, vaak tegen Hollands-zuinige prijzen. In Den Haag bijvoorbeeld, elke donderdag en zondag in de zomer op het Lange Voorhout. Zondag is de markt iets chiquer, zo verzekeren de meeste kraamhouders op donderdag, omdat dan meer eigenaren van antiekhandels een kraam hebben. Maar misschien schuilt de charme van de donderdagmarkt wel in het feit dat de bezoeker ook voor een bescheiden bedrag nog het gevoel heeft iets moois tussen de `gewone' dingen te kunnen vissen. Wie een stapje hoger wil, kan altijd gaan winkelen in de antiekzaken op de Denneweg, even verderop.

Gespot op een zonnige donderdagmiddag: art-decosieraden, fijngeëtste likeurglaasjes, een rotan tafeltje, aardewerken kommen, héél veel verzilverd bestek, porseleinen poppen, Indonesische krissen (met daarnaast een nors bordje: `Bij diefstal doen wij altijd aangifte bij de politie dan kunt u gelijk aangifte doen van mishandeling'), dozen ongeregeld (`Uitzoeken: vijf gulden'), kanten zakdoekjes, zoete kitschbeeldjes van dames met hoepelrokken (`halve prijs'), een christusfiguur (abominabel geschilderd op hout, 350 gulden), gietijzeren spul voor in de tuin, accordeons, een oude microscoop en nog veel meer. Je kunt het zo gek niet verzinnen of het is er, voor prijzen van een rijksdaalder voor een stukje kant tot duizenden guldens voor een mooie, oude kast.

Bij de kraam van Coby Hus staan twee giechelende meisjes hoedjes te passen. Er is een begerenswaardig `dameshoekje' ingericht met oude hoedjes, bewerkte tasjes, juwelendoosjes, waaiers. De hoeden kocht ze van een oude Haagse hoedenzaak die opdoekte, maar ook een Victoriaans hoedje uit Zuid-Afrika prijkt in de kraam. Hus haalt haar waren overal vandaan. ,,Op rommelmarkten vind je niks meer, wel op verzamelmarkten'', weet ze. De meisjes lopen door, maar een gedistingeerde oudere vrouw koopt een jaren-dertighoedje. Ze heeft er lang over gedaan om hem te kiezen, en ze houdt hem op.

Zo zijn er meer mensen met een gerichte blik. Ze zoeken specifiek Petrus Regout-aardewerk of Haags-lofjebestek. Ze speuren in een rommelige kraam naar een jaren-vijftigservies of naar gaaf oud tafellinnen. Er zijn kramen genoeg waar op één tafel de meest uiteenlopende voorwerpen liggen. Een uitzondering op die voor-elk-wat-wilskramen is de glaskraam van Rob Groenhuijzen. Op een smetteloos laken staan bijzondere glasvoorwerpen in het gelid. Bij elk voorwerp ligt een kaartje, als in een museum: `Wagenfeld 1936. Glazen melkkan en schoteltje. 150 gulden. Vervaardigd in Duitsland, vuurvast glas. Staat afgebeeld.' Hier staat duidelijk iemand in het hogere segment: een echte Lalique voor meer dan tienduizend gulden staat er ook gewoon te koop. Groenhuijzen is een uitzondering, maar blijkt net als de meeste kraamhouders in de eerste plaats een liefhebber van zijn eigen waar: ,,Wat ik koop, moet ik uitdrukkelijk mooi vinden'', zegt hij. ,,Er kan een heel beroemde naam op staan, maar als ik het lelijk vind, koop ik het niet.''

Groenhuijzen verstrekt een echtheidsgarantie. Maar de meeste handelaren moet je maar op hun woord geloven. ,,Egyptian, a gift from the grave'', zegt een verkoper tegen een toerist die een klein, onduidelijk voorwerp in de hand neemt. ,,Yeah, yeah'', zegt de toerist mat. Het zal wel, zie je hem denken. En dat ook de kraamhouders weleens in het duister tasten, vertelt Tilly Bogaerts, die één keer in de week als `pure hobby' een kraam heeft. ,,'s Morgens komen altijd eerst de handelaren die doorverkopen aan antiekwinkels; die halen bijna overal hun neus voor op. Maar vorige week verkocht ik heel snel iets aan zo'n man. Dan weet ik dat het stuk beter was dan ik dacht en dat ik het te laag geprijsd heb.''

De bezoeker doet wat hij kan; overal zie je mensen alles omdraaien om te kijken naar merkjes en stempels. ,,De mensen kijken nergens meer van op. Je moet van goeden huize komen wil je ze nog verrassen'', zegt Kathy Moesker, die al 20 jaar op de markt staat. ,,Door programma's als Tussen Kunst & Kitsch zijn de verwachtingen hoog. Komen ze met een vaasje van thuis, denken ze dat het heel veel waard is. Dan zeg ik eerst voorzichtig: misschien kunt u er nog een familielid een plezier mee doen. Want `Ik zou er nog geen kwartje voor geven' klinkt ook weer zo cru, dan geef je ze zo'n rotgevoel.''

Het Tussen Kunst & Kitsch-gevoel, zeg maar.

Den Haag, Lange Voorhout: elke do en zo t/m sept, 9-19u.

Een greep uit ander Nederlands aanbod:

Apeldoorn, Marktplein en Raadhuisplein:

do 2 en 9 aug, 9-17u.

Delft, rondom winkel-gebied De Klis,

elke za, t/m 29 sept.

Maastricht, Stationsstraat: elke za.

Middelburg, De Markt, elke ma (beh 29/8) t/m 15 okt; Vischmarkt, elke do in aug.

Vogelenzang, rond het oude station,

Leidsevaart 36:

18 en 19 aug, 10-18u.