Dominees en kooplieden in stroom

Nog even, en iedereen is vrij om stroom te kopen waar-ie wil. Wat dat betekent toont het tv-programma Zembla met een veelzeggende parallelle montage. Scène 1: in de Flevocentrale in Dronten drentelt de directeur door een verlaten hal, waar spinrag kleeft aan een bedieningspaneel. Scène 2: een kolencentrale in het Duitse Karlsruhe draait op volle toeren voor onder meer Nederlandse afnemers.

Grootverbruikers en energiedistributiebedrijven, die nu al vrij mogen inkopen, importeren namelijk zoveel stroom (30 procent van het totale verbruik), dat Nederlandse centrales worden stilgelegd. De Nederlandse overheid heeft jarenlang gewerkt aan de bouw van milieuvriendelijke centrales. De `schone' Nederlandse stroom is nu echter veel duurder dan de `vuile' stroom uit steenkool, bruinkool en kernenergie die in Frankrijk, Duitsland en België wordt gemaakt.

In Nederland is heel lang fel geprotesteerd tegen kernenergie. Dat inmiddels 10 tot 15 procent van de Nederlandse stroom uit buitenlandse kerncentrales komt, heeft nog geen protest opgewekt. Opmerkelijk, geeft Greenpeace toe, maar ,,stroom die door een draadje binnenkomt zie je niet''. De hoogleraar milieu-economie constateert: ,,De dominee preekt tegen kernenergie, maar de koopman importeert deze wel.''

Als de importcapaciteit op het landelijke elektriciteitsnet straks toereikend is, ,,kan het heel goed dat alle Nederlandse stroom in het buitenland wordt geproduceerd'', zegt de vertegenwoordiger van het Duitse EnBW. Dat is ongunstig voor het milieu, maar ook voor de `verzekerde beschikbaarheid', de garantie dat het licht het altijd doet. ,,We hebben geen zicht meer op een eventueel tekort. Dan is het denkbaar dat een deel van Nederland tijdelijk zonder stroom wordt gezet'', zegt de landelijke netbeheerder TenneT: ,,Dan krijg je Californische toestanden.''

De Amerikaanse staat Californië, die zijn stroommarkt in 1998 liberaliseerde, kampt al bijna een jaar met stroomtekorten. De Nederlandse energiebedrijven noemen de discussie over `Californische toestanden' vooral ,,emotioneel''. De tv-kijker kan moeilijk nagaan wie gelijk heeft, want een vergelijking van Nederland met Californië wordt niet gemaakt.

Het is een beetje de makke van Stroom te koop. De stille revolutie op de stroommarkt wordt helder geschetst met spannende beelden, maar analyse en geschiedschrijving ontbreken. Ongenoemd blijven bijvoorbeeld de waarschuwingen lang geleden van wetenschappers en consultants voor de gevaren voor het milieu en de verzekerde beschikbaarheid. De politici mogen voor de camera hun debatje voeren, maar worden niet aangesproken op hun stemgedrag over de elektriciteitswet. De liberalisering, die een politieke keuze is geweest, wordt zo gepresenteerd als een natuurverschijnsel.

Zembla: Stroom te koop, NPS/VARA, Ned.3, 21.18-22.00u.