Beschadigd SAS in `vreselijke situatie'

De Scandinavische vlaggenmaatschappij SAS heeft grote problemen: van Brussel tot Kopenhagen. En Deense ambtenaren vliegen met de concurrent.

Gebroken carrières, een torenhoge boete en een geschonden imago. De Scandinavische luchtvaartmaatschappij SAS is in een uiterst lastig parket terechtgekomen nu duidelijk is geworden dat het welbewust geheime kartelafspraken heeft gemaakt met de Deense partner Maersk Air over de verdeling van een deel van de Scandinavische passagiersmarkt.

Terwijl de politieke roep om een groot onderzoek aanzwelt beginnen van hoog tot laag de koppen te rollen, enkele weken nadat de Europese Commissie SAS en Maersk een boete oplegde van maar liefst 52,5 miljoen euro (115,5 miljoen gulden) – een fors bedrag in een tijd van dalende passagiersaantallen.

Volgens de Commissie was duidelijk sprake van een ,,onwettige verdeling van de markt ten nadele van passagiers'. Zij bezwoer ervoor te zullen zorgen dat de vrije Europese luchtvaartmarkt niet zou worden ,,ondermijnd door anti-competitieve overeenkomsten'.

Dinsdag vertrok plaatsvervangend directeur Vagn Sørensen, chief executive van SAS Denemarken. Sørensen, bijgenaamd `de komeet' wegens zijn bliksemcarrière bij SAS, werd bestempeld als toekomstig president-directeur van de maatschappij. Eerder waren al twee directeuren van Maersk vertrokken in verband met het kartelschandaal.

,,Dit is een vreselijke situatie. Zeer, zeer schadelijk voor SAS', reageerde SAS-president Jørgen Lindegaard deze week op de gebeurtenissen. Lindegaard, afkomstig uit de telecomsector, zal de politieke roep in Scandinavië om meer koppen vermoedelijk wel overleven; hij kwam pas in mei bij SAS.

In juni overvielen medewerkers van de Europese Commissie, na een jaar lang spitten en graven, de hoofdkantoren van SAS en Maersk. Daarbij ontdekten zij dat hun sterke vermoedens dat beide maatschappijen geheime afspraken hadden gemaakt, juist waren. De overeenkomst behelsde onder meer dat SAS en Maersk niet zouden concurreren op de routes van SAS vanuit Kopenhagen en de routes van Maersk vanuit de Deense stad Billund. Als onderdeel van het pact trok Maersk zich terug van de route Stockholm-Kopenhagen, die jaarlijks door 1 miljoen passagiers wordt gevlogen. Tegelijkertijd schrapte SAS de routes Billund-Venetië en Billund-Frankfurt.

De afspraken leidden volgens de reizigers tot forse prijsverhogingen op de routes binnen Scandinavië. Zo was de prijs voor een business class-ticket op de drukste route, Kopenhagen-Stockholm, door de deal met Maersk opgelopen van 3.500 Deense kronen (1.044 gulden) tot 5.300 kronen. Luchtvaartmaatschappij SAS 1946, is voor 50 procent in handen van de regeringen van Zweden, Denemarken en Noorwegen. Maersk Air is een dochter van het Deense conglomeraat A.P. Møller.

De boete die SAS van de Europese Commissie kreeg is niet haar enige probleem. In Zweden loopt een onderzoek van de landelijke mededingingsautoriteit naar de samenwerking van SAS en de regionale maatschappij Skyways, waarin SAS een belang van 25 procent heeft. Eerder dit jaar moest SAS al een speciaal bonussysteem voor passagiers op Zweedse vluchten opzeggen omdat het volgens de Zweedse mededingingsautoriteit de prijzen onnodig opdreef.

Gezien de ontwikkelingen in de internationale luchtvaart zijn de vooruitzichten somber. Gisteren, bij de presentatie van de tegenvallende kwartaalcijfers van de maatschappij, bood Lindegaard publiekelijk zijn excuses aan werknemers en aandeelhouders van SAS aan. SAS biedt de aandeelhouders zijn excuses aan ,,omdat we hun geld nu aan iets doms (de boete van de Europese Commissie, red.) moeten uitgeven'. Ondanks eerdere protesten accepteert SAS de boete.

Ook bood Lindegaard zijn excuses aan de Scandinavische reizigers aan die sinds de kartelaffaire bevestigd gekregen wat zij al lang vermoedden: dat zij veel meer betaalden dan nodig was. Opmerkelijk genoeg besloot de Deense overheid – mede-eigenaar van SAS – om dure belastingkronen te besparen door Deense ambtenaren die tussen Kopenhagen en Brussel reizen (ruim tienduizend tickets per jaar) sinds kort met low-budgetmaatschappij Virgin Express te laten vliegen.