Yi Yi is een mirakel van mise-en-scène

Yang-Yang is acht jaar oud en maakt foto's. Het liefst portretteert hij het achterhoofd van mensen uit zijn omgeving. De afdrukjes deelt hij uit aan de geportretteerden, want die kunnen immers niet weten hoe hun eigen hoofd er van achteren uitziet. Ook probeert Yang-Yang aan de lopende band vliegen te fotograferen. Zijn strenge onderwijzer neemt de foto's in de klas in beslag, en maakt de jongen voor de klas belachelijk. Wat moeten al die plafonds en scheve interieurs wel niet voorstellen? Zeker avant-garde!

De schermutselingen van Yang-Yang met mensen die zijn representatie van de werkelijkheid niet begrijpen, vormen maar een heel klein deel van het ingewikkelde mozaïek dat regisseur Edward Yang ontvouwt in zijn bijna drie uur durende film Yi Yi. Maar je kunt stellen dat Yang ongeveer net zo over film denkt als zijn jonge bijna-naamgenoot over fotografie.

De verschillende verhalen over familieleden, buren en collega's in en rond een oerlelijk flatgebouw in Taipei – met uitzicht op een viaduct – zijn losjes met elkaar verbonden, net als bijvoorbeeld in Short Cuts of Magnolia. De meeste perosnages komen elkaar aan het begin van de film tegen tijdens een bruiloft en aan het slot bij een begrafenis. Scenarioschrijver Yang verweeft ze hecht, door de verhalen in elkaar te laten grijpen. Regisseur Yang maakt het de kijker niet eenvoudig door steeds op een weinig voor de hand liggende manier naar de gebeurtenissen te kijken. Niet alleen gebruikt hij weinig close-ups, de totalen zijn vaak gedraaid door een raam, een winkelruit, een half openstaande deur of in een spiegel. Je kunt Taipei uit Yi Yi leren kennen als een overvolle stad met veel grote lege ruimtes. Daarin is het moeilijk voor individuen om een plek te vinden. De titel Yi Yi betekent in het Chinees 'één-één', en wordt meestal gebruikt om het individuele aan te duiden. Maar in de Engelse titel A One and a Two... geeft Yang er een andere betekenis aan: de opmaat voor een muzieknummer, een lange filmische jamsessie.

Nooit eerder werd in de Nederlandse bioscoop een film van Edward Yang (Shanghai, 1947) uitgebracht. Yi Yi is zijn zesde lange speelfilm, en hij kreeg er vorig jaar in Cannes de regieprijs voor. Die bekroning dankt Yang ongetwijfeld aan zijn collega-filmmakers in de jury, want Yi Yi is bij uitstek het soort film dat andere regisseurs bewonderen. Het is een mirakel van mise-en-scène, dat excelleert in zijn onnadrukkelijkheid. Voor een breder publiek zijn de subtiliteiten van Yang soms wat moeilijker te volgen. Je moet goed opletten om de personages en hun onderlinge relaties steeds te kunnen thuisbrengen. Maar aan de andere kant bevat de film ook veel humor, en terloopse observaties, die iedereen gemakkelijk begrijpen kan. Briljant is de vondst om alle personages de opdracht te laten krijgen om verhalen te vertellen aan de grootmoeder die thuis in coma ligt. Ze proberen iets over zichzelf te vertellen, maar dat valt niet mee onder de omstandigheden. Zo leert de kijker veel over de vertellers, vooral over hoe zij zichzelf zien. Niemand kent zijn eigen achterkant, daar heeft Yang-Yang helemaal gelijk in. Edward Yang filmt mensen als vliegen, en je moet heel goed kijken om die in een totaalshot te herkennen. Als dat avant-garde is, dan is Yi Yi een grensverleggende film.

Yi Yi (A One and a Two...). Regie: Edward Yang. Met: Wu Nienjen, Issey Ogata, Elaine Jin, Kelly Lee, Jonathan Chang, Adrian Lin, Chang Yu-pang. In: Cinecenter, Amsterdam; Lantaren/Venster, Rotterdam; Poelestraat, Groningen; Lux, Nijmegen.