Wetenschappers: kloon de mens

Drie wetenschappers hebben gisteren op een rumoerig verlopen congres in Washington het maken van menselijke klonen als alternatieve voortplantingsmethode gepropageerd. Op een bijeenkomst, georganiseerd door de National Academy of Sciences, ontmoette het drietal uiterst felle tegenstand van collega's die wezen op de gevaren van het klonen.

De bijeenkomst was live te beluisteren via internet. De emoties liepen er hoog op. Eenmaal verloren de wetenschappers hun decorum en dreigde de tot dan toe netjes met wetenschappelijke argumenten gevoerde discussie te ontaarden in een platte scheldpartij.

De voorstanders van het maken van menselijke klonen vormen een divers gezelschap. Het opvallendst is de Italiaanse gynaecoloog Severino Antinori die in 1994 wereldwijd de aandacht trok met een experiment waarin hij via een reageerbuisbevruchting een 63-jarige vrouw een kind ter wereld liet brengen. Zijn compaan Panayiotis Zavos runt een vruchtbaarheidskliniek in Kentucky (VS), en moest eerder zijn positie als hoogleraar opgeven omdat zijn ideeën `niet verenigbaar waren met die van de universiteit'. De Franse biochemica Brigitte Boisselier ten slotte is wetenschappelijk directeur van Clonaid, een Amerikaans bedrijf dat is voortgekomen uit de religieuze sekte van de Raëlians. Clonaid richt zich op de commerciële productie van klonen van mensen en huisdieren. Klanten kunnen er voor 200.000 dollar een kopie van zichzelf bestellen.

Antinori en Zavos beweren dat er zich bij hen al 2000 gegadigden hebben gemeld voor een kloonbehandeling. Ze willen in november beginnen met het maken van de eerste menselijke klonen die dan na uitvoerige analyse begin volgend jaar in de draagmoeders geplaatst zullen worden. Boisselier heeft in haar laboratorium al menselijke klonen geproduceerd, zo liet zij weten. Ook zij wil binnenkort gekloonde embryo's in draagmoeders plaatsen.

Waar Zavos en Antinori het klonen zien als `laatste redmiddel' voor paren die alle vruchtbaarheidsbehandelingen al hebben doorlopen, is Boisselier van mening dat klonen een ,,fundamenteel recht is van mensen''. [Vervolg KLONEN: pagina 5]

KLONEN

'Een cruciale stap wordt overgeslagen'

[Vervolg van pagina 1] Andere wetenschappers hoorden de drie met afschuw aan. Eerdere kloonexperimenten met dieren hebben laten zien dat het aantal succesvolle zwangerschappen laag is en dat de klonen vaak een slechte gezondheid hebben, variërend van overgewicht tot aan ademhalingsproblemen en hartfalen. Nu al de sprong naar menselijke klonen wagen, lijkt de meeste onderzoekers veel te vroeg.

Rudolph Jaenisch, kloonexpert van het Massachusetts Institute of Technology, ontpopte zich als een van de felste tegenstanders van het reproductief klonen van mensen. In een onderzoek dat hij vorige maand in Science publiceerde, liet hij zien dat muizenklonen gecreëerd uit een bepaald type cel, de embryonale stamcel, grote en zeer onregelmatige afwijkingen in hun DNA hebben. Niet de genen zelf zijn aangetast, maar door een onjuiste afscherming van het DNA ontstaat een afwijkend activiteitenpatroon van de genen. Dat is er volgens Jaenisch de oorzaak van dat er zoveel lichamelijke afwijkingen bij klonen voorkomen. Bij een normale bevruchting ondergaat het DNA van geslachtscellen tijdens de uitrijping een deprogrammeringsstap, een proces van maanden tot jaren. Doordat bij het klonen gebruikt wordt gemaakt van een lichaamscel, wordt deze cruciale stap overgeslagen.

Hoewel er voor het klonen van mensen geen embryonale stamcellen maar volwassen cellen gebruikt zullen worden, is Jaenisch er toch niet gerust op. Ook hier kan de deprogrammering slecht verlopen. ,,Ons onderzoek is een eerste aanwijzing dat er bij klonen iets in het DNA ontregelt. Er moet nog veel meer onderzoek aan gebeuren. Op dit moment mensen gaan klonen is dus onverantwoord.''

Wetenschappers maken onderscheid tussen `reproductief klonen', waarbij het de bedoeling is dat er inderdaad een gekloond kind ter wereld komt, en `therapeutisch klonen', waarbij men het embryo niet laat volgroeien en alleen de stamcellen eruit gebruikt om vervangende weefsels te maken. Daarmee hoopt men in de toekomst bijvoorbeeld Parkinson- of diabetespatiënten te kunnen genezen. De meeste onderzoekers zien geen belemmeringen voor therapeutisch klonen, maar keren zich hevig tegen het reproductief klonen, vooral vanwege de risico's voor moeder en kind.

Het reproductief klonen is in bijna alle Westerse landen verboden of zal dat binnenkort worden. Een week geleden stemde het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden in met een wet die elke vorm van het klonen van mensen verbiedt. De wet moet nu nog worden voorgelegd aan de Senaat.

Antinori, Zavos en Boisselier hebben laten weten desnoods uit te wijken naar landen waar een dergelijk verbod niet geldt. Dat betekent echter eveneens dat de experimenten zich zullen onttrekken aan het oog van controlerende medische en wetenschappelijke instanties. Dat maakt de twijfels over de zorgvuldige uitvoering van de experimenten alleen maar groter.

Vandaag vergaderen de wetenschappers in besloten kring verder.

dossier genetische revolutie www.nrc.nl/dossiers