Op zoek naar de nieuwe havenwerker

Waar zijn de echte havenwerkers gebleven? Overslagbedrijf EBS, geteisterd door aanhoudende saneringen, verliezen en arbeidsconflicten, zoekt ze nu elders en wil daarmee tegelijk de dure haven-CAO omzeilen. ,,Dat gaat zomaar niet. Dat verbieden we.''

Een slechte soap of een industrieel drama? De geschiedenis van het Rotterdamse havenbedrijf European Bulk Services (EBS) houdt ergens het midden tussen die twee. Het bedrijf, gespecialiseerd in de overslag van bulkproducten, kampt al tien jaar met één van de duurste CAO's van Nederland, met aanhoudende reorganisaties en verliezen en met een reeks arbeidsconflicten. De overslag van bulkgoederen is typisch een zaak van pieken en dalen. Maar EBS kan voor de drukke periodes geen geschikt havenpersoneel meer vinden en wil nu mankracht rekruteren uit andere sectoren, hetgeen bovendien goedkoper is. Dat is een soort doodzonde in de Rotterdamse haven en de aanleiding voor een fikse aanvaring met de vakbonden en de werknemers.

Op dit moment ruziën vakbonden en directie over het afsluiten van een nieuwe CAO, hetgeen bij EBS zelden of nooit geruisloos verloopt omdat er in het verleden structurele investeringsfouten zijn gemaakt die tot op de dag van vandaag doorwerken in de bedrijfsvoering.

De moeilijkheden met EBS begonnen al bij de start van het bedrijf in 1991 toen havenondernemer Jan Rijsdijk voor bijna 100 miljoen gulden zijn stuwadoorsbedrijf Interstevedoring verkocht aan HES Beheer, de holding waaronder EBS ressorteert. HES voegde Interstevedoring samen met de concurrenten GEM (Graan Elevator Maatschappij) en Frans Swarttouw die sindsdien één bedrijf vormen: European Bulk Services.

Rijsdijk kon zijn `speeltje' echter maar moeilijk loslaten en stuurde een detective aan achter Dirk 't Hooft, voormalig directeur van HES Beheer. De speurneus had als opdracht uit te zoeken of 't Hooft zich niet persoonlijk verrijkte aan EBS, dat vrijwel vanaf zijn geboorte werd geconfronteerd met oplopende verliezen, veroorzaakt door een teruglopende markt en de veel te hoge prijs die voor Interstevedoring was betaald. Bovendien worden de resultaten van HES, waaronder naast de volle dochter EBS ook de deelnemingen in de bulkoverslagbedrijven EMO/Ekom op de Maasvlakte (31 procent), Ovet in Terneuzen (33,3 procent), Oba in Amsterdam (49,9) procent), HES UK, RBT (40 procent) en Maas Silo (15 procent) vallen, sterk beïnvloed door EU-regelgeving en andere overheidsmaatregelen. Daarnaast beïnvloeden ook incidentele factoren als het uitbreken van mond- en klauwzeer en de BSE-crisis de te behandelen agrarische grondstoffen bij HES substantieel.

Het verwijt van Rijsdijk indertijd (,,ik vind het zo erg voor mijn jongens die nu bij EBS werken'') dat de teloorgang van EBS uitsluitend te wijten was aan slecht management hield geen stand toen ook latere directies hun tanden keer op keer bleken stuk te bijten op het bedrijf. Want een andere ras-havenondernemer, Willem Cordia, verkeek zich tenslotte ook op de gang van zaken bij EBS, op twee lokaties in de Rotterdamse haven actief in agribulk (granen en veevoer) en mineralen (kolen en erts). Cordia bekeek in 1991 met stijgende verbazing de overnameprijs die HES betaalde aan Rijsdijk, die én zijn bedrijf verkocht op het hoogtepunt van de bulkmarkt én profiteerde van de laksheid bij zijn concurrenten. ,,Achteraf zijn met die overname de problemen bij HES begonnen'', constateerde Cordia vier jaar geleden al toen hij zelf een coup pleegde bij HES. ,,Toen ik de overnameprijs voor het bedrijf van Rijsdijk bekeek dacht ik: ,,Dat is te duur voor Willempie. Ik wacht wel even.''

Met zijn zakenpartner Jan Peter Peterson, wiens eigen bedrijf bulkproducten vervoert in de Rotterdamse haven, nam Cordia (momenteel nog commissaris bij HES) in 1997 een belang in EBS. Met de banken werd een herfinancieringsprogramma voor de lopende schulden van het bedrijf opgezet en het duo toonde zich vol optimisme. Met name door het besluit van de Duitse overheid om de mijnen te sluiten in Duitsland, waardoor veel nieuwe bulk via Rotterdam voor de Duitse kolenimport viel te verwachten.

Dat laatste was juist gezien. EBS' nieuwe directeur A. Kuiper, die sinds 1 januari een reorganisatieprogramma bij het nog steeds noodlijdende EBS heeft geïntroduceerd, zegt dat er vooral door het kolenvervoer via Rotterdam naar Duitsland een opleving in de overslag van bulk bij EBS valt te bespeuren. Maar zowel vakbondbestuurder Niek Stam van FNV Bondgenoten als Joop Tipker, tweede voorzitter van de ondernemingsraad bij EBS, noemt de opleving van de kolenoverslag door het Duitse mijnenbesluit ,,een sigaar uit eigen doos.''

,,Je praat dan voornamelijk over overflow van EMO'', zegt Stam. ,,Als ze het daar te druk krijgen met hun eigen kolenboten – waarbij ze bij vertraging een forse claim van de reder kunnen verwachten – dan schuiven ze wat bootjes door naar EBS in de Laurenshaven.''

Het lek bij EBS, waar het personeelbestand in tien jaar al is teruggelopen van bijna 1.400 mensen naar 320, is volgens het duo derhalve nog lang niet boven water. In het jaarverslag van HES over vorig jaar wordt vermeld dat de problemen en reorganisaties bij EBS in de loop der jaren de HES-holding financieel volledig hebben leeggezogen. Ook vorig jaar heeft HES weer 14,4 miljoen gulden verlies geleden. Het hoogste bedrag sinds 1997 toen bijna 22 miljoen werd verloren. De directie van HES is op zoek naar participanten voor EBS. Maar in de huidige slechte situatie loopt het bepaald niet storm met belangstellenden die bereid zijn geld te stoppen in het bedrijf.

Tegen de achtergrond van alle (financiële) problemen is het niet verwonderlijk dat er momenteel weer een flink robbertje wordt gevochten tussen het bedrijf en de bonden. Momenteel hebben de bonden hun leden een eindbod van HES voorgelegd voor een nieuwe CAO bij EBS, nadat zij eerst inzicht hebben gekregen in de boeken van het bedrijf en daarmee zelf de deplorabele financiële toestand hebben kunnen constateren. Eerder voerden de bonden al acties bij EBS om hun eisen kracht bij te zetten. In het voorstel van een nieuwe driejarige CAO wordt de automatische prijscompensatie deels gehandhaafd met een maximum tot 3,5 procent. Ook krijgen de 320 werknemers drie uitkeringen van elk 500 gulden bruto.

In feite vormen de financiële aspecten van de nieuwe CAO niet eens de belangrijkste problemen voor directeur Kuiper van EBS. Hij heeft er mee leren leven dat in de haven van Rotterdam op zijn zachtst uitgedrukt niet slecht wordt verdiend. ,,Die haven-CAO is één van de meest kostbare CAO's van Nederland'', zegt Kuiper. Het struikelblok in de onderhandelingen is het feit dat EBS door de bonden wordt verboden op piekuren personeel bij derden in te huren. EBS moet om op piektijden extra personeel te kunnen krijgen, putten uit de havenpool SHB, een soort uitzendbureau voor havenbedrijven, waar het door seizoensinvloeden niet altijd even druk is. Kuiper klaagt dat de havenpool niet altijd geschikt personeel voor de bulkoverslag beschikbaar heeft. Vroeger waren mensen die in staat waren alle soorten schepen te lossen en laden in een veel groter aantal voorhanden. Maar door de doorgevoerde specialisatie in de haven, waar door de automatisering steeds minder mensen in de overslag nodig zijn, staat het aanbod van vakbekwaam personeel sterk onder druk. ,,Wij erkennen dat probleem'', zegt Stam. ,,Maar het gaat ons toch wel een stapje te ver als EBS personeel wil rekruteren dat in de wegenbouw werkzaam is. Dat gaat zo maar niet. Dat verbieden we.''

Het beter kunnen inspelen op pieken en dalen in de overslag vormt niettemin een van de hoekstenen van Kuipers business plan om van EBS weer een gezond bedrijf te maken. Hij gokt daarbij tevens op een toenemende vraag van de kolenimport uit Duitsland, waarvan EBS nu al een flink graantje meepikt. Ook is Kuiper een campagne gestart tegen het hoge ziekteverzuim bij EBS, waar het overgebleven personeel murw lijkt gebeukt door al de saneringen die het bedrijf de afgelopen jaren heeft meegemaakt. ,,Het probleem daarbij is dat EBS door de constante problemen een achterstand van 10 jaar heeft opgelopen op vrijwel alle gebieden'', zegt directeur Kuiper. ,,Iedereen wil zo snel mogelijk winst zien. Ook de werknemers. Maar zo'n achterstandsproces buig je niet in twee dagen om. We proberen onze mensen zo open mogelijk te benaderen en zoveel mogelijk informatie te verschaffen. Iedere drie maanden worden de werknemers in de kantine bij elkaar geroepen en krijgen ze inzicht in de resultaten.''

Veteraan Joop Tipker houdt zijn reserves. ,,Ik heb in de loop der jaren al heel wat directeuren en commissarissen bij dit bedrijf zien komen en gaan. Ik heb het van het begin af aan allemaal meegemaakt. We worden door deze directie keurig op de hoogte gehouden van de gang van zaken. Maar je houdt na alle tegenslagen toch een gevoel van: `eerst zien dan geloven'.''