Het evenementenfront

Een jaar of wat geleden, nadat Ajax de Europa Cup had gewonnen, werd er feest gevierd op het Museumplein. De spelers stonden met burgemeester Ed. van Thijn op een podium achter het Rijksmuseum; het plein was gevuld met mensenvlees. De aanvoerder hief de Beker. Dat wilde iedereen zien. Bij de Van Baerlestraat begonnen de geestdriftigen te dringen. Ook in het centrum van het plein werd gedrongen. Het gedrang der tienduizenden zette zich met toenemende kracht voort tot bij het podium. Daar heerste paniek. Iemand die zich in de wetenschap van het dringen heeft bekwaamd, zal gemakkelijk kunnen uitrekenen, welke cumulatieve krachten dan op de voorste rijen worden uitgeoefend. Bij het feest van Ajax was dat op de televisie te zien. Het was een verschrikkelijk schouwspel. Het is een wonder dat daar toen niemand bezweken is.

Nu hebben we Dance Valley achter de rug. `Het was een hel!' zeiden de feestgangers. Sommige autoriteiten hebben meteen verklaard hun `verantwoordelijkheid te nemen'. Er komt een `onafhankelijk onderzoek' waarbij `de onderste steen boven zal komen'. Dat wordt opgeschreven in een rapport. Daarin staan, voorspel ik, `vernietigende conclusies'. En ook `blijven een paar vragen onbeantwoord'. We werken het standaard menu af. Alleen de stille tocht ontbreekt.

Het geheel wekt gemengde gevoelens. Het zal niet leuk zijn als je na een half etmaal dansen moet ontdekken dat de beloofde bus die je naar huis zou brengen, niet op de beloofde plaats staat, en als het dan ook nog gaat regenen. Maar een hel? Het hangt ervan af, welk vergelijkingsmateriaal je hebt. Bij dergelijke massale evenementen waar tienduizenden, honderdduizend mensen op af komen, en dat niet om nuchter na te denken, is de hel altijd potentieel aanwezig. Dance Valley is wonderbaarlijk goed afgelopen. Er valt een zwart jaartallenboekje samen te stellen van voetbalwedstrijden en dansfestijnen waarbij het `uit de hand liep', dusdanig dat zelfs tientallen doden achterbleven.

Het risico neemt toe. Dat valt gemakkelijk te verklaren. Hoe groter het evenement, hoe ingewikkelder de organisatie van het vervoer, de logistiek van drinken en eten, de controle en wat er verder bij komt kijken. Hoe langer het duurt, hoe meer er van bezoekers en personeel wordt gevergd. En hoe groter het aantal bezoekers, hoe groter de kans dat er mensen bij zijn die op een of andere manier de kluts kwijtraken. Daarbij komt dat de ene risicofactor de andere versterkt. Dat zal iedere organisatiedeskundige aan iedere burgemeester en iedere evenementenondernemer in een uurtje kunnen uitleggen. Paniek ligt altijd op de loer. Beschouw de kapitein van de Titanic als de leider van een groot, mislukt evenement.

De omvang en frequentie van de evenementen groeien, maar zo te zien wordt er van de deskundigheid geen gebruik gemaakt. Waarom niet? Daarop valt moeilijk antwoord te geven. Iedere verantwoordelijke autoriteit is blijkbaar geneigd zichzelf te overschatten terwijl hij aan de andere kant denkt dat het wel mee zal vallen. Dat is een van de ervaringen van Enschede en Volendam, en ook van sommige voetbalwedstrijden die in moord en doodslag eindigden. Bovendien hebben we de door de heer Oosting in Enschede gesignaleerde `keten van verantwoordelijkheden' die ook in Spaarnwoude invloed heeft gehad. Althans, iedere partij heeft al verklaard dat ze deed wat ze moest doen, en zich daardoor van schuld vrijgepleit, terwijl er geen instantie valt aan te wijzen die voor het geheel verantwoordelijk kan worden gesteld.

De Amsterdamse waarnemend hoofdcommissaris van politie Joop van Riessen stelt in Het Parool van gisteren een oplossing voor. Feesten als Dance Valley moeten een keurmerk krijgen. Hij had de organisatoren van dit evenement nooit zijn toestemming gegeven. Bovendien vindt hij dat, als er veel grote gebeurtenissen min of meer gelijktijdig en bij elkaar in de buurt worden georganiseerd, er beter gecoördineerd moet worden. Anderen, die wonen of werken in gebieden met een grote evenement-dichtheid verlangen naar een stop of een moratorium. Die weten mee te praten van wat in de krijgskunde collateral damage wordt genoemd. Bij een evenement bestaat die uit verpletterend lawaai, stank van pis en bergen vuil. In het toeristenseizoen begint de Amsterdamse binnenstad steeds meer op een permanent evenement te lijken. Waar gehakt wordt, vallen spaanders, zeggen de optimisten. Hoeveel spaanders is het hakken waard?

Misschien is dat een vraag die niet meer van deze tijd is. Het evenement is wat de processie voor de middeleeuwers was. (Lees Huizinga's Herfsttij erop na). Iedere daartoe ontworpen gebeurtenis in het entertainment trekt tienduizenden, honderdduizend `geïndividualiseerden'. Hoe meer mensen ergens naar toe gaan, hoe meer er de volgende keer zullen komen. Bij het entertainment van het type Parade en Dance Valley hebben ze per slot van rekening geen ander doel dan met hun allen uit hun dak te gaan. Daarbij leggen ze collectief, in blind vertrouwen, hun lot in handen van organisaties en overheden die vaak maar een vaag besef van elkaars doen en laten hebben. Massa's zijn onberekenbaar en soms explosief. Angst, onzekerheid, woede kunnen rampen vooroorzaken. Er is een complete tak van wetenschap die al deze gedragingen en gevaren bestudeert. Bovendien hebben we een recent Amerikaans voorbeeld, Woodstock II, gehouden eind juli 1999 in de buurt van New York. Een feest met 225.000 deelnemers, geëindigd in chaos, brandstichting, plundering, vandalisme. Er zijn filmreportages van.

Voor de volledigheid: we hebben ook de grote politieke evenementen als begeleiding van een Eurotop, een conferentie van de WTO of de G8. Het verschil tussen evenement van het entertainment en dat van de politiek is, dat in het eerste geval het `uit de hand lopen' een bijverschijnsel is en bij het tweede voor menigeen de bedoeling. Maar evenement blijft het, met grote massa's en veel televisie; dat is de overeenkomst. Feitelijk veroorzaakt `het' evenement in deze tijd een front – in de verste verte niet vergelijkbaar met dat van een echte oorlog, maar ook weer niet zo virtueel dat er niet echt geknokt wordt, of echt gesneuveld. Dat willen we niet en daarom moeten we het in ieder geval als potentieel front behandelen.