David en Goliath op zee

Een heerlijk geschiedenisverhaal, spannend verteld en met fraaie reconstructies geïllustreerd – dat is de eerste aflevering van de serie Keerpunten, beslissende momenten, die Teleac vanavond uitzendt. Ga zitten en geniet van het verhaal over de hoogmoed van de Spaanse koning Filips II en de dappere slimheid van de Engelse zeeheld sir Francis Drake. Zie hoe de onoverwinnelijk geachte Spaanse Armada (`een vloot zoals de wereld nog nooit aanschouwd had') uit elkaar wordt geslagen door een handjevol branders die de Engelsen erop afsturen. `Het bloed stroomde als zeewater over de dekken.'

En het mooie is: die strijd in 1588 was ook werkelijk een beslissend moment in de geschiedenis.

Er zijn natuurlijk zeer veel `beslissende momenten in de geschiedenis' te bedenken, maar àls toen de Spaanse aanval op Engeland was gelukt dan zou toch de geschiedenis hoe dan ook een andere loop hebben gekregen. En zelfs als mislukking had de Armada nog grote gevolgen. Want waarschijnlijk heeft Nederland zijn onafhankelijke bestaan aan die vloot te danken, iets wat vreemd genoeg geheel wordt verzwegen in de documentaire. De capabele Spaanse landvoogd in de Zuidelijke Nederlanden, de hertog van Parma, was juist aardig bezig de Noord-Nederlandse Opstand de kop in te drukken, toen hij vanuit Madrid bevel kreeg zich voor te bereiden op een invasie van Engeland. De jonge Republiek kreeg zo een cruciale militaire adempauze cadeau. Ook kleine gebeurtenissen kunnen grote gevolgen hebben, maar de Armada is een duidelijk geval van een grote gebeurtenis met grote gevolgen.

De echte historische vraag is natuurlijk of de Armada, ondanks alle vertoon van macht, überhaupt een kans van slagen heeft gehad. De operatie, waarbij de enorme Spaanse vloot bij Calais een rendez-vous had moeten maken met de landingsvaartuigen en het leger van Parma, was logistiek veel te hoog gegrepen voor de zestiende eeuw. Parma had er al voor gewaarschuwd: dit lukt nooit.

Het lijkt helaas onvermijdelijk bij dit soort documentaires – waarvan er op Discovery Channel vele worden uitgezonden – dat de historische nuance vaak ernstig lijdt onder de gevoelde noodzaak `een mooi verhaal' te vertellen. De toon is te vaak die van een vooroorlogs historieboek voor jong en oud. Engeland wordt bijvoorbeeld afgeschilderd als een onschuldig slachtoffer van een geloofswaanzinnige Spaanse koning die de hele wereld wilde veroveren – David & Goliath op zee. Een beetje overdreven. Want Filips II had wel degelijk een min of meer legitieme claim op de Engelse kroon en wie gaf eigenlijk Elizabeth het recht om de Nederlandse opstandelingen te steunen met militairen en geld? En in werkelijkheid viel de schade aan de Spaanse vloot ook reuze mee. Tweederde van de schepen keerde uiteindelijk terug. Van de grote galjoenen gingen er slechts vier verloren. Maar het Spaanse prestigeverlies was inderdaad groot, dat wel.

Keerpunten: beslissende momenten II: De Spaanse Armada, Teleac/NOT, Ned.1, 17.35-18.00u.