BV Indonesië failliet Wahid

De nieuwe president van Indonesië, Megawati Soekarnoputri, presenteert morgen haar kabinet. Vertrouwen in de nieuwe bewindslieden is cruciaal voor de Indonesische economie.

Ondernemers, buitenlandse schuldeisers, de `lijfartsen' in het hoofdkwartier van het Internationale Monetaire Fonds en andere hoofdrolspelers van de Indonesische economie zullen vannacht geen oog dichtdoen. De kwaliteit en geloofwaardigheid van de morgen door `Moeder Mega' te kiezen bewindslieden geldt immers als beslissend voor herstel van het vertrouwen in de economie. Voor zover dat vertrouwen nog bestond, is het teloorgegaan in de 21 maanden dat Abdurrahman Wahid aan het roer van staat stond. Morgen benoemt president Megawati Soekarnoputri haar nieuwe kabinet.

Megawati is niet te benijden, want zij erft een nagenoeg failliete boedel. ,,De totale buitenlandse schuld van Indonesië (in januari beliep die 140,2 miljard Amerikaanse dollar, 352 miljard gulden) is ongeveer even groot als het bruto binnenlands product'', zegt Sri Mulyani Indrawati, die als econoom is verbonden aan de Universitas Indonesia (UI), ,,en dan is het niet eenvoudig het vertrouwen te herwinnen van publiek en investeerders. Ook al hebben we nu een nieuwe president, die in binnen- en buitenland betere kaarten heeft dan haar voorganger, en ook al stelt zij straks een economisch dream team samen, dit fundamentele probleem is niet zo makkelijk op te lossen.''

Wahids mislukking als manager van de BV Indonesië blijkt uit de cijfers. Bij zijn aantreden in oktober 1999 liet de economie voor het eerst sinds de monetaire crisis in 1997 weer groei zien, na een forse krimp in 1998, werd de roepia verhandeld voor 7.000 tegen de dollar en leek de inflatie onder controle. Toen Wahid op 23 juli werd afgezet, waren de scores aanzienlijk ongunstiger dan was aangenomen bij de opstelling van de begroting voor 2001. In het tweede kwartaal was de roepiakoers gezakt tot 11.230 tegen de dollar en was de groeiverwachting gezakt tot 3 tot 4 procent, veel lager dan de begin dit jaar veronderstelde 6 tot 7 procent. De inflatie, tenslotte, dreigt in 2001 boven de 10 procent op jaarbasis uit te komen, terwijl in de begroting was uitgegaan van 6 tot 8,5 procent.

De redenen voor Wahids falen zijn complex, maar zijn bijna alle terug te voeren op de hoofdzaak: onvoldoende vertrouwen bij publiek, investeerders en geldschieters. Indonesië kreunt niet alleen onder een schier onbeheersbare schuldenlast, het wekte ook de indruk een hopeloos geval te zijn. De corruptie bij overheidsdiensten en de rechterlijke macht tierde onder Wahid weliger dan onder zijn voorganger Habibie, hij verving in 21 maanden liefst twintig ministers, kreeg geen greep op de onrust in buitengewesten als Atjeh, Papoea, Kalimantan en Midden-Sulawesi en maakte ruzie met parlement, leger en politie. Hij viel, tenslotte, in dezelfde val als Soeharto en Habibie, door het op te nemen voor de belangen van ondernemers die parasiteerden op de volkshuishouding. Zo hield hij drie van 's lands grootste dubieuze debiteuren uit de wind, in de hoop dat zij hun elders geparkeerde miljarden weer zouden investeren in Indonesië.

Laksamana Sukardi, gewezen bankier en penningmeester van Megawati's nationalistische PDI-P, gold in het eerste kabinet van Wahid als een integer en bekwaam minister van Investeringen en Staatsbedrijven, maar werd door de president aan de dijk gezet nadat hij opening van zaken had gegeven over de malversaties van een door Wahid geprotegeerde tycoon. `Laks', een vertrouweling van Megawati die hoge ogen gooit voor een plaats in haar nieuwe economische team: ,,De Indonesische economie bevindt zich op de bodem van het ravijn en ligt ver achter bij die van Zuid-Korea, Thailand en Maleisië, die zich betrekkelijk snel wisten te herstellen van de crisis van 1997.'' Sukardi beschouwt snelle beheersing van het uit de hand gelopen begrotingstekort als hoogste prioriteit voor de nieuwe bewindsploeg: ,,Om het schip voor zinken te behoeden moeten de inkomsten omhoog en de uitgaven omlaag.'' Hoe? Sukardi: ,,Door versnelde herstructurering van onze staats- en particuliere schulden, stabilisering van de roepiakoers, verlaging van de rentestand en belastingverhogingen.''

Begin september vergadert de Club van Parijs en de nieuwe ploeg zal dit gezelschap moeten overtuigen van de noodzaak om uitstaande bilaterale kredieten later af te lossen. Een aantal economen stelt voor om een deel van de schulden om te zetten in deelnemingen, maar dat is niet zo eenvoudig omdat Indonesië niet, net als Mexico en Chili, kan rekeningen op garanties van een sterke staat als de VS. Op de korte termijn is verlichting van de schuldenlast een vereiste, want dit jaar verstrijkt de afbetalingstermijn voor zo'n 12 miljard gulden aan kredieten, en volgend jaar moet tweemaal zoveel worden afgelost.

De afgelopen vier jaar beliep de netto kapitaalvlucht uit Indonesië naar schatting 40 miljard dollar. Vorig jaar verlieten nog steeds 5,5 miljard dollar het land en bedroeg de netto kapitaalvlucht 3 miljard. Sukardi: ,,Nog steeds wordt een groot deel van onze niet geringe exportinkomsten geparkeerd op buitenlandse banken. Die moeten we terughalen met prikkels voor exporteurs, dat is goed voor de koers van de roepia.'' Hij acht dit beter dan de tot dusverre door de centrale bank gepraktiseerde manipulaties met de rentestand (de rente over staatsobligaties bedraagt al 17 procent), die binnenlandse investeringen verlamt en het bankwezen nog verder in de problemen brengt.

In de twee weken die zijn verlopen na afzetting van Wahid heeft de roepia zich gedeeltelijk hersteld: gisteren noteerde hij 9.350 roepia tegen de dollar. De markt toont zich hoopvol gestemd, maar wacht op het nieuwe kabinet. Morgen weet de wereld of Megawati werkelijk een droomploeg heeft geformeerd.