Zaak-Thaksin `typisch Thais compromis'

Het premierschap van Thaksin Shinawatra van Thailand gaat vandaag echt beginnen. Een half jaar geleden trad hij aan, maar sindsdien dreigde politieke verbanning wegens corruptie. Totdat hij vrijdag werd vrijgesproken.

Ubekathaam is wat de Thaise bevolking nu nodig heeft. Prasert Nasakul, de voorzitter van het Thaise Constitutionele Hof, gebruikte de boeddhistische term voor een gemoedstoestand à la `laat het los en denk er niet meer aan', nadat zijn hof premier Thaksin Shinawatra met de kleinst mogelijke meerderheid had vrijgesproken van het verdoezelen van zijn bezittingen. De overgrote meerderheid van de Thai ging na dat vonnis juichend de straat op en de beurskoersen schoten omhoog, terwijl de rest van de bevolking mokt over de slag die het hof de Thaise democratie heeft toegebracht.

,,Als dit vonnis u niet bevalt, spijt ons dat enorm'', zei Prasert die zelf tegen Thaksins vrijspraak stemde, ,,maar nu moeten alle Thai gezamelijk de problemen van dit land oplossen en `ubekathaam' hebben.''

Acht van de vijftien rechters van het hof stemden afgelopen vrijdag voor vrijspraak van de premier die begin februari aantrad na de grootste verkiezingsoverwinning uit de Thaise geschiedenis te hebben behaald. Sindsdien is hij alleen maar populairder geworden. Thaksin is de onvermoeibare, nationalistische president-directeur van Thailand NV waar velen zo lang op hebben gewacht. En hoewel vrijwel niemand in zijn onschuld gelooft, was men over de hele breedte van de samenleving doodsbang voor een verbanning uit de politiek voor vijf jaar. Dat was de straf geweest indien Thaksin schuldig was bevonden aan het opzettelijk verhullen van zijn vermogen. De premier heeft zich steeds verdedigd met de verklaring dat zijn vrouw, buiten zijn medeweten, voor honderden miljoenen met aandelen van zijn telecom-bedrijf heeft geschoven waardoor Thaksins chauffeur, huishoudster en bodyguard op papier nu tot de rijkste inwoners van Thailand behoren.

Een dag na het vonnis hebben alle politieke wetenschappers, economen, analisten en krantencommentatoren hun zegje gedaan. Ze zijn het er unaniem over eens: ,,Het Constitutionele Hof heeft geen gerechtelijk, maar een politiek vonnis uitgesproken.'' Uit vrees voor politieke instabiliteit, zo is de algemene conclusie, hebben de vijftien rechters een typisch Thais compromis gesloten. De zeven tegenstemmers geven de boodschap af dat ondernemers-politici in de toekomst moeten oppassen, maar de acht `vóór-rechters' zorgen ervoor dat de populairste politicus die Thailand ooit heeft gehad, het voordeel van de twijfel krijgt.

De acht zijn het er niet over eens waarom ze Thaksin vrijspraken. Vier menen dat de premier, zoals hij zelf zegt ,,een eerlijke vergissing heeft gemaakt'' door de aangifte van zijn vermogen toe te vertrouwen aan zijn vrouw en assistenten. De andere vier vinden dat het grondwetsartikel op grond waarvan Thaksin is aangeklaagd, alleen op actieve politici van toepassing is. En dat was de oud-ondernemer met een geschat vermogen van 1,2 miljard dollar niet op het moment dat de aanklacht in december vorig jaar tegen hem werd ingediend.

,,Dit is een enorme stap terug voor onze democratie'', zegt onderzoeker Sunai Phasuk van de Thaise mensenrechtenorganisatie Forum Asia. ,,Met hun vrijspraak zeggen ze: als je bij de elite hoort, hoef je niet bang te zijn. Het publiek heeft nu geen vertrouwen meer in de vijftien mannen die verondersteld worden de nieuwe standaard te zetten voor politieke verantwoording.'' Dat vertrouwen werd onmiddellijk na het Thaksin-vonnis op de proef gesteld toen de zaak van een partijgenoot van de premier voorkwam. De beschuldiging tegen parlementslid Prayuth Mahakitsiri was tot in detail een kopie van die tegen Thaksin, maar slechts één rechter stemde voor vrijspraak van Prayuth.

Lokale media hebben de afgelopen weken voortdurend anonieme bronnen aangehaald die zeggen dat enkele van de rechters van het Hof zijn omgekocht door Thaksin of zijn vrienden. Ook na het vonnis kwam de Thaise kwaliteitskrant The Bangkok Post met een bron bij het Hof die zei dat twee rechters op het allerlaatste moment van `veroordeling' naar `vrijspraak' waren gegaan onder druk van een ,,zeer invloedrijk persoon''.

Thailand is een democratie, maar gaat traditiegetrouw gebukt onder grootschalige corruptie waartegen nauwelijks kan worden opgetreden. Dat zou veranderen met de komst van een nieuwe politieke generatie die vooral geworteld was in de door Thaksin ruimschoots verslagen Democratische Partij. De jonge prominenten van die partij wisten er in 1997 een uiterst liberale grondwet doorheen te drukken. De grondwet leverde onder andere een machtiger Verkiezingscommissie op die er in maart vorig jaar voor zorgde dat de nationale Senaatsverkiezingen vijf keer over moesten worden gedaan vooraleer alle corrupte kandidaten waren uitgebannen. De anti-corruptie commissie NCCC die Thaksin voor de rechter wist te krijgen is evenzeer een product van de grondwet, maar is na vrijdag de grote verliezer in Thailand. Sterker: Thaksin wil dit symbool van verandering opheffen omdat de commissie het hem en leden van zijn partij Thai Rak Thai (Thais houden van Thais) zo moeilijk maakt.

,,We gaan weer terug naar het recente verleden'', schrijft de krant The Nation in zijn commentaar, ,,terug naar de dagen dat het hele systeem verpest was door gelegaliseerde discriminatie, nepotisme en 'onfeilbare' machthebbers.'' Politieke hervormingen zijn volgens de krant verder weg dan ooit, na het `politieke vonnis'. The Nation hoorde zijn gelijk in de woorden die een blij geëmotioneerde Thaksin aan zijn vrijspraak wijdde: ,,Thailand is nog steeds normaal.''