Volksjongen in het Kremlin

Elk land heeft de president die het verdient en de meeste landen hebben ook een president die bij ze past. Er zijn typisch Amerikaanse, zéér Franse en zwaar Duitse presidenten. Sinds een jaar of tien kennen we nu ook het verschijnsel van de Russische president en er is zelfs al vergelijkingsmateriaal. Ook Gorbatsjov, Jeltsin en Poetin zijn ieder op hun manier typisch Russisch: charmant/volks, boertig/despotisch en sfinxachtig/sinister. Dat zijn natuurlijk maar clichés, maar de portretten van de Russische filmer Vitali Manski passen daar aardig bij.

Na Gorbatsjov en Jeltsin, die eerder werden uitgezonden, is het vandaag de beurt aan Vladimir Poetin en omdat die de onbekendste en actueelste is, maakt die ook het nieuwsgierigst. Ik zeg er eerlijk bij dat hij niet kan rekenen op mijn sympathie. Zijn carrière bij de geheime dienst, de buitengewoon ondemocratische manier waarop hij door Jeltsin tot president is geparachuteerd, zijn keiharde optreden in Tsjetsjenië, zijn blunders bij de ondergang van de Koersk en zelfs zijn koude vissenogen bevallen me niet.

Je moet even door Manski's flauwe filmgrappen heenkijken om de documentaire op zijn waarde te kunnen schatten. Flauw is de circusmuziek bij de rode-loperscènes, en ook de versneld afgedraaide presidentiële poespas als erewachten inspecteren is honderd keer eerder en leuker gedaan. Maar wie goed kijkt wordt toch beloond.

Op zijn eerste dag in het ambt is Poetin een schutterige en onzekere jongeman die niet weet wat hij met zijn nieuwe presidentiële kabinet aanmoet en al zeker niet weet hoe hij de pers tegemoet moet treden. Maar in de loop van het jaar zie je hem groeien. Steeds zelfverzekerder maar ook persoonlijker treedt hij de cameraman tegemoet. En probeert van zijn twee voorgangers te leren. Hij distantieert zich nadrukkelijk van de protserige brallerige stijl van Jeltsin (hij veinst de opvallend oranje zitelementen in zijn residentie nog nooit eerder te hebben gezien: uiterlijke schijn is niet belangrijk). Hij laat de camera ook bewust niet toe in zijn privévertrekken – we krijgen alleen een avondlijke stoeipartij met zijn hond te zien, en een paar spartaanse baantjes in het zwembad. Liever spiegelt hij zich aan Gorbatsjovs `baden in de menigte', al gaan die hem lang niet zo spontaan af. Hij speelt de gebruikelijke volksjongen. Ik wil, zegt hij, dat de mensen denken: die daar in het Kremlin zit, kan fouten maken, zich vergissen, ,,maar `t blijft ónze jongen''. Daarom kijkt hij, op visite bij een lerares Duits, ook zo betrapt als zij zijn handen beetpakt en schalks constateert dat er geen eelt op zit.

Gorbatsjovs `perestrojka' heeft Poetin vervangen door de twee kernbegrippen `reconstructie' en `modernisering'. Hij houdt een rustig, zakelijk betoog over wat er bereikt is en welke problemen er nog op Rusland afstormen. Daar word je niet wijzer van, maar hij kraamt tenminste geen onzin uit. Hij mist, zegt hij, de vrijheid om gewoon in de kroeg een biertje te gaan drinken en kijkt uit naar het moment dat hij deze dankbare baan weer neer kan leggen. Slim voegt hij daaraan toe dat hij zich heel goed realiseert dat hij straks als ambteloos burger geconfronteerd zal worden met zijn eigen fouten als president. Vladimir Poetin is door deze documentaire waarachtig een tikje menselijker geworden.

Dokwerk: Politieke kopstukken: Poetin, NPS, Ned.3, 21.00-22.00u.