Parlement Iran botst met zijn Hoeders

De Iraanse Opperste Leider heeft de inauguratie van president Khatami dit weekeinde uitgesteld wegens een hoog oplopend conflict tussen het hervormingsgezinde parlement en zijn conservatieve stootblok, de Raad van Hoeders.

Wie had gedacht dat de overweldigende meerderheid waarmee Mohammad Khatami in juni als president van Iran werd herkozen het einde van de machtsstrijd in de Islamitische Republiek inluidde, heeft zich vergist. De Iraniërs mogen zich toen eens te meer massaal te hebben uitgesproken voor het hervormingsgezinde kamp, de kleine maar zeer machtige conservatieve factie, die vecht voor haar positie en voor haar idee hoe een Islamitische Republiek eruit moet zien, is niet van plan het hoofd in de schoot te leggen. Het jongste bewijs daarvan is dat de inauguratie van Khatami voor zijn tweede ambtstermijn gisteren niet doorging. Het is weer crisis!

Het parlement, dat in 2000 een hervormingsgezinde meerderheid kreeg, heeft een conservatief stootblok in de vorm van de Raad van Hoeders van de Grondwet. Dit orgaan, dat grondwettelijk tot taak heeft alle wetgeving te beoordelen op haar islamitisch gehalte, heeft alle hervormingswetten als on-islamitisch van de hand gewezen. Het voorstel om de huwelijksgerechtigde leeftijd voor meisjes op te trekken van negen tot 15 jaar bij voorbeeld, en om politieke gevangenen wettelijke bescherming te geven. Van wettelijke democratisering is zo nauwelijks iets gekomen.

De hervormingsgezinde meerderheid, die in deze blokkade politieke obstructie zag en geen werkelijke religieuze bevlogenheid, zon op wraak. Eind vorig jaar vond ze die in de vorm van besnoeiingen op de begroting van de Raad van Hoeders. Maar de Raad Ter Onderscheiding Van Wat Het Beste Is (RTOVWHBI), die in geval van conflicten tussen parlement en Raad van Hoeders de knoop moet doorhakken, koos zoals gebruikelijk de kant van de Hoeders en maakte de bezuinigingen ongedaan.

Het parlement besloot vervolgens op meer inhoudelijke wijze in de aanval te gaan en te proberen de Hoeders te liberaliseren. De Raad van Hoeders is samengesteld uit zes geestelijken, die door de conservatieve Opperste Leider, ayatollah Ali Khamenei, worden benoemd, en zes juridische deskundigen. Dezen moeten door het parlement worden geselecteerd uit een voordracht van het hoofd van de rechterlijke macht (die zelf weer door de Opperste Leider wordt aangewezen). Elke drie jaar wordt de helft van hen vervangen, en dat is nu weer aan de orde.

Zaterdag stemde het parlement echter op één na alle kandidaten af die hoofd rechterlijke macht ayatollah Mahmud Hashemi Shahrudi voor de vacante zetels in de Raad van Hoeders had voorgedragen. Te jong, te onervaren, te conservatief, was het oordeel. Het was de eerste keer sinds de Islamitische Revolutie dat het parlement van deze mogelijkheid gebruik maakte. Shahrudi kwam enkele uren later met een nieuwe lijst – hoewel hij daartoe niet was verplicht, zei hij erbij: ,,Ik doe het alleen om de eenheid te bewaren'' – met vier namen. Maar die werd van tafel geveegd door het parlement, woedend omdat twee van de vier eerder die dag al waren afgewezen.

Daarop deelde Opperste Leider Khamenei mee dat hij de inauguratie van Khatami, die gisteren zou plaatshebben, tot nader order uitstelde. Hij voerde daarbij ,,wettelijke dubbelzinnigheden'' rondom de plechtigheid aan. De Raad van Hoeders heeft namelijk ook tot taak als waarnemer en waarmerker aanwezig te zijn bij bepaalde belangrijke gebeurtenissen, zoals bij verkiezingen en bij de inauguratie van de president.

Maar hervormers zien de handelwijze van de Opperste Leider niet als inspanning om de wet hoog te houden, maar als politieke actie om het parlement onder druk te zetten alsnog met de voordracht akkoord te gaan. De grondwet stelt dat ,,leden van de Raad van Hoeders'' bij de plechtigheid aanwezig moeten zijn. Volgens hun interpretatie betekent dit dat de inauguratie van de president zou kunnen doorgaan met een incomplete raad. Ayatollah Khamenei en de zijnen stellen dat alle leden aanwezig moeten zijn.

Wie zal wijken? Het parlement, dat wil zeggen de hervormers, of het hoofd van de rechterlijke macht als speerpunt van de conservatieve factie? De Opperste Leider zal de doorslag geven. Hij heeft inmiddels de RTOVWHBI ingeschakeld, wat geen goed teken is. Aan de andere kant: hij volgt niet altijd tot het einde toe de conservatieve lijn. Toen de Hoeders vorig jaar probeerden de grote overwinning van de hervormers in de parlementsverkiezingen te saboteren, greep hij uiteindelijk in ten gunste van de hervormers. Als het islamitische systeem schade dreigt op te lopen – bij voorbeeld omdat de wens van de bevolking te opzichtig wordt gebruskeerd – laat hij zijn conservatieven vallen.

Overigens betekent uitstel van de inauguratie van Khatami niet dat diens verkiezing als president in gevaar komt. Deze is afgelopen donderdag bevestigd door de Opperste Leider, en daarmee zijn de constitutionele vereisten vervuld. Wel is het zonder inauguratie lastig voor hem te functioneren, te beginnen met de benoeming van een nieuw kabinet.