Knik in de curve

De wereldbevolking zal in de tweede helft van deze eeuw haar grootste omvang bereiken en omstreeks 2070 zal een geleidelijke daling inzetten. De piek bedraagt zo'n negen miljard mensen. Dit voorspelde een groep gezaghebbende demografen vorige week in het Britse wetenschapsblad Nature. De wetenschappers wijken hiermee af van de tot nu toe gangbare ramingen. Volgens de UNFPA, het VN-fonds voor bevolkingsactiviteiten, zal de wereldbevolking rond 2050 vermoedelijk 9,3 miljard mensen bedragen en daarna nog verder doorgroeien.

Deze aantallen moeten in perspectief worden gezien. In 1960 bedroeg de wereldbevolking drie miljard mensen, op 12 oktober 1999 werd de zes miljardste wereldburger verwelkomd (in Sarajevo). Vergeleken met de verdubbeling in de afgelopen veertig jaar, is de komende zeventig jaar sprake van een toename met `slechts' 50 procent. De groei vlakt dus sterk af en, als de computerberekeningen van de demografen kloppen, naar het zich laat aanzien sterker dan tot nu toe werd aangenomen.

Desondanks komen er nog altijd immense problemen van bevolkingsgroei op de wereld af. De bevolkingstoename is het hoogst in landen waar de behoeften het grootst zijn. Met name in de Derde Wereld: zes landen India, China, Pakistan, Nigeria, Bangladesh en Indonesië nemen de helft van de jaarlijkse bevolkingsgroei in de wereld voor hun rekening. De armste ontwikkelingslanden, overwegend in Afrika ten zuiden van de Sahara, zullen de komende decennia in bevolkingsomvang verdriedubbelen. Dat zijn geen veelbelovende vooruitzichten voor hun economische ontwikkeling of voor het streven om de kloof tussen arme en rijke landen te verminderen. De bevolkingsgroei blijft basisvoorzieningen, onderwijs en gezondheidszorg in deze landen onder druk zetten. Ook op terreinen zoals milieubehoud, waterbeheer, energieverbruik, afvalverwerking, ontbossing en agrarische productie heeft een snel groeiende bevolking grote effecten. Nog los van de sociale aspecten en de geopolitieke verschuivingen die hieruit voortvloeien. India zal bijvoorbeeld China voorbijstreven als het land met de meeste inwoners ter wereld. Op kleinere schaal staat er een verschuiving te gebeuren tussen het aantal Palestijnen (de Gazastrook heeft een van de hoogste geboortecijfers ter wereld) en Israëliërs. Ook in andere conflictgebieden (in de Balkan: Macedonië en Kosovo) spelen uiteenlopende bevolkingscijfers een niet te veronachtzamen rol.

De huidige bevolkingsgroei is het gevolg van de bevolkingsexplosie in het verleden. Jonge mensen hebben nu eenmaal de gewoonte om zich voort te planten. Maar met de verbetering in de toegang tot anticonceptie en de geleidelijke toename van de welvaart nemen de geboortecijfers sterk af. Een toenemend aantal landen moet zich bezinnen op de gevolgen van vergrijzing en absolute daling van de bevolkingsomvang. Dat hoeft minder problemen op te leveren dan in doemscenario's wordt beweerd: technologische veranderingen maken economieën minder afhankelijk van de input van arbeidskracht. Maar als de bevolking in Westerse landen straks voor een derde of de helft uit zestigplussers bestaat, brengt dat ingrijpende sociale veranderingen in gedragspatronen met zich mee.

In de meeste ontwikkelingslanden zijn dat vooralsnog luxeproblemen. De inspanningen om de bevolkingsgroei af te remmen zullen dan ook onverminderd moeten doorgaan. Des te onbegrijpelijker dat de Amerikaanse regering onder president Bush in hoog tempo bezig is om alle bevolkingsprogramma's die ook maar iets met abortuspraktijken van doen hebben, uit te sluiten van Amerikaanse financiering. De wereldbevolking is daar niet mee gediend laat staan de vrouwen om wie het gaat.