Interpretatiestrijd over ESF-geld

Brussel vordert 440 miljoen ESF-geld terug en volgens de Rekenkamer is toch in lijn met de Europese voorschriften gehandeld: hoe kan dat?

Voor aanwending van subsidie uit het Europees Sociaal Fonds (ESF) bestaan twee belangrijke voorwaarden. Het geld moet additioneel worden uitgegeven, ergo, ESF-middelen mogen niet worden ingezet als vervanging van structurele bezuinigingen. En het geld moet worden opgemaakt aan concrete projecten: niet aan bureaus, managers en andere overhead.

Toenmalig minister Melkert (Sociale Zaken) kwam december 1994 met werkgevers en werknemers overeen dat bezuinigingen op Arbeidsvoorziening (Arbvo) zouden worden verzacht met ESF-geld. Na die deal ontstond binnen Arbvo het begrip `ESF eigen organisatie'. Arbvo liet het ESF-geld, bedoeld voor projecten, opgaan in de lopende geldstromen. Daarom konden met de subsidie, blijkens een interne analyse die Arbvo maart dit jaar liet maken, ook liquiditeitstekorten worden aangevuld. De subsidie kwam niet (altijd) bij projecten terecht.

Toen de Algemene Rekenkamer februari vorig jaar rapporteerde over ESF, ging het hoge college van staat uitvoerig in op de vraag of ESF-geld `additioneel' is aangewend. Het bestuur van Arbvo had tijdens het onderzoek meegedeeld dat dit niet was gebeurd: in vervolg op de `partijenovereenkomst' met Melkert was het ESF-geld gebruikt om ,,het activiteitenniveau op peil te houden''. Dat, stelde de Rekenkamer, is in strijd met de Europese regels. Maar, stelde de Rekenkamer óók: uit de tekst en de begroting van die `partijenovereenkomst' blijkt helemaal niet dat het ESF-geld voor dit doel is vrijgemaakt. Met andere woorden, de `partijenovereenkomst' is als zodanig niet in strijd met het Europese voorschrift van additionaliteit. Die conclusie trok de Rekenkamer februari vorig jaar, en na vragen uit de Kamer hierover, herhaalde waarnemend president P. Zevenbergen dit in een persoonlijke brief aan minister Vermeend van 14 juli vorig jaar, waaruit de Volkskrant dit weekeinde citeerde.

Nu de vraag van 440 miljoen. Want hoe kan het, nu Melkert zich kennelijk aan de regels hield, dat de Europese Commissie 440 miljoen gulden over de periode 1994-1996 van Sociale Zaken terugvordert? Dat kan omdat bij de uitvoering van ESF-projecten de hand blijkt te zijn gelicht met talrijke Europese regels. Soms zijn administratieve voorschriften niet nagekomen, dan weer blijkt dat het achteraf niet te bewijzen dat ESF-geld werkelijk in projecten is gestopt. Uit overzichten van incorrecte ESF-aanwendingen, in het verleden opgemaakt bij Arbvo en de Europese Commissie, komt steeds naar voren dat vooral Arbvo zélf hoog scoort in de categorieën onreglementaire en onzichtbare aanwendingen van ESF. Dat gaat dus om `ESF eigen organisatie'.

De Rekenkamer deed hiernaar geen onderzoek. ,,Het Rekenkamer-onderzoek bij de projecten had niet ten doel het vaststellen van onregelmatigheden'', aldus Zevenbergen in genoemde brief. ,,Er is wel vastgesteld dat tekortkomingen bij alle projecten kunnen voorkomen. De eigen projecten van Arbvo vormden hierop geen uitzondering.''

Het geld dat binnen Arbvo, sinds de overeenkomst met Melkert, `ESF eigen organisatie' heette, is dus ook volgens de Rekenkamer allerminst volgens de Europese voorschriften besteed. En `ESF eigen organisatie' zou niet hebben bestaan als er destijds geen overeenkomst met Melkert was gesloten. Maar de oud-minister kan natuurlijk altijd zeggen: maar ik kan het niet helpen dat ze bij Arbvo de overeenkomst onrechtmatig hebben geïnterpreteerd.