De erfenis van Banzer is een ziek Bolivia

President Hugo Banzer dient vandaag zijn ontslagbrief in bij het Boliviaanse parlement. De 75-jarige ex-dictator heeft kanker. De zieke Banzer laat een doodzieke natie na. Bolivia is het armste land van Latijns Amerika.

,,De slechtste, zwakste en meest corrupte regering sinds de terugkeer van de democratie in Bolivia'', is het eensluidende oordeel van specialisten over de prestatie van de vandaag aftredende Hugo Banzer. ,,De president is ziek, maar Bolivia nog veel zieker'', stelde ook Eduardo Gamarra, Latijns Amerika specialist van de internationale universiteit van Florida.

Ironisch, hoe een dictator als Banzer het in een democratie niet voor elkaar heeft gekregen zijn land te besturen. In de jaren zeventig bestendigde de generaal zijn regime met martelen en moorden. Gesteund door de Amerikaanse inlichtingendienst CIA, zo blijkt uit onlangs vrijgegeven rapporten in Washington, pleegde Banzer in 1971 een bloedige staatsgreep. Zeven jaar lang werden politieke tegenstanders gevangen gezet, gefolterd en vermoord. Honderden Bolivianen verdwenen. Banzer werd bijgestaan door de in Bolivia ondergedoken nazi-arts Klaus Barbie. De `slager van Lyon' trad op als Banzers adviseur voordat hij in 1983 aan Frankrijk werd uitgeleverd.

Na de terugkeer van de democratie in 1978 recycelde Banzer zich tot democraat. Hij richtte een politieke partij op en deed tot zes keer toe mee aan de presidentsverkiezingen. In 1997 lukte het eindelijk. Met een krappe 22 procent van de stemmen wist hij de meerderheid van de politieke partijen ervan te overtuigen hem tot president uit te roepen.

,,Een les in democratie en patriottisme'', noemde de 75-jarige ex-dictator zijn bewind toen hij gisteren aankwam in zijn geboortestad Santa Cruz. Vandaag overhandigt hij zijn ontslagbrief aan het Boliviaanse parlement, een jaar voordat zijn ambstermijn officieel afloopt. Banzer kwam rechtstreeks uit zijn ziekbed in een militaire kliniek in Washington, waar hij sinds vorige maand behandeld wordt aan long- en leverkanker. Morgen wordt zijn opvolger beëdigd.

Ter gelegenheid van de overdracht heeft Banzer het regeringspaleis uitbundig met vlaggen en sjerpen laten versieren. Helaas valt er voor Bolivianen vandaag weinig te vieren. Na vier jaar Banzer is Bolivia het armste land van Latijns Amerika. En op Nigeria na is Bolivia ook het meest corrupte land ter wereld, zo becijferde de anti-corruptie organisatie Transparency International onlangs. Meer dan twintig familieleden van Banzer bezetten sleutelposten in de regering. Vorig jaar tekende Banzer een miljardencontract voor de verkoop van aardgas aan buurland Brazilië. Maar van de opbrengst van de 17 miljoen kubieke meter gas dat nu dagelijks naar de buren gepompt wordt, heeft nog niemand een cent gezien.

De enige prestatie waar de ex-dictator op kan bogen is de vernietiging door het leger van meer dan 95 procent van de coca die in de zuidelijke regio Chapare werd gekweekt. Niet voor niets krijgt hij hiervoor schouderklopjes van de Verenigde Staten. Maar het gevolg van Banzers `ijzeren vuist tegen de coca' is een geradicaliseerde boerenbeweging. Toen de kleine cocaboeren zagen hoe hun teelten uitgerukt werden, begonnen ze actie te voeren. Bij deze acties bleek dat de autoritaire vos zijn streken nog niet had verloren. Bij militair ingrijpen tegen wegblokkades en demonstraties verloren 49 boeren het leven. Boerenleiders als het indiaanse parlementslid Evo Morales en de leider van de machtige Boliviaanse centrale van boerenvakbonden El Malku zijn bij de rechter aangeklaagd wegens `muiterij', het `opruien van de bevolking' en `oproepen tot gewapende strijd'.

Op hun beurt hielden de boeren van El Malku vorig jaar wekenlang de hoofdstad La Paz bezet. Door de toegangswegen te blokkeren kon er geen voedsel de stad binnenkomen. Banzer riep de staat van beleg uit. Vorige maand dreigde El Malku opnieuw met een belegering, als niet tegemoet wordt gekomen aan de eisen voor investeringen op het platteland, gezondheidszorg en scholing voor de boeren. Bij de boerenacties worden steeds vaker wapens aangetroffen als slingers en messen. Maar soms ook geweren. Ook stuitte het leger in de Chapare op 25 zelfgemaakte bommen die de boeren in de nog overgebleven cocaveldjes hadden gelegd, om te voorkomen dat de soldaten hun laatste teelten zouden uitrukken. ,,Zelfverdediging'' noemt boerenleider Evo Morales het. ,,Narcoterrorisme'', zegt Banzer, die het geluk heeft dat de boerenbeweging hopeloos verdeeld is door een persoonlijke machtsstrijd van haar leiders.

Woensdag gaat de ex-dictator terug naar zijn artsen in Washington om te sterven. De jonge dokter die nu het zieke Bolivia moet genezen heet Jorge Quiroga. Een 41-jarige in Amerika afgestudeerde ingenieur die jarenlang voor de computerfirma IBM in Texas werkte.

Quiroga is van de ,,post-dictatoriale en post-marxistische generatie globaliseerders'', zoals specialist Eduardo Gamarra het uitdrukt. Een global kid aan het roer van Latijns Amerika's armste natie. Hij was de afgelopen vier jaar de vice-president en naaste adviseur van Banzer. Zijn openbare optredens waren altijd ontspannen en zijn toespraken doorspekt met Engelse woorden. Daarnaast was hij de architect van het vernietigingsplan van de cocateelten. Kenmerken die hem in elk geval het vertrouwen van de Verenigde Staten en internationale financiële organisaties als het IMF opleverden. ,,Quiroga begrijpt hoe globalisering de ontwikkeling kan helpen'', zegt de Amerikaanse ambassadeur in Bolivia opgetogen. ,,De meeste Amerikaanse politici hebben het gevoel dat hij de Verenigde Staten beter begrijpt dan welke Latijns Amerikaanse leider dan ook.''

Het Boliviaanse volk bestaat voor meer dan de helft uit indianen. Ruim tachtig procent van de bevolking leeft onder de armoedegrens. Het is de vraag of de cosmopolitische flair van Quiroga hun meer zal opleveren dan het neo-dictatoriale gestuntel van Banzer.