Berlijn wil immigratie naar behoefte

Duitsland erkent, in het alom bejubelde plan van minister Schily, dat het immigratie nodig heeft om het welvaartsniveau te handhaven.

'Baanbrekend.' `Schily's monument.' `Historisch keerpunt.' Duitse commentatoren waren de afgelopen dagen niet zuinig met complimenten aan het adres van minister Otto Schily van Binnenlandse Zaken. De lof gold zijn vrijdag gepresenteerde plan voor een radicale herziening van de Duitse immigratiepolitiek. Centraal daarin staat de erkenning dat Duitsland immigranten nodig heeft om zijn welvaart op peil te houden en dat de toelating van potentiële migranten voortaan op die behoefte moet worden afgestemd.

,,We willen met behulp van een moderne immigratiewet de internationale concurrentiepositie van Duitsland veiligstellen, arbeidsplaatsen scheppen en de toekomst vormgeven. Tegelijkertijd willen we illegale immigratie bestrijden en misbruik van het asielrecht tegengaan'', aldus Schily in een toelichting op zijn voorstel. De sociaal-democratische minister zei er aan te hechten dat de rood-groene coalitie het plan snel overneemt en dat vervolgens de parlementaire behandeling nog voor het verkiezingsjaar 2002 wordt afgerond. Want net als bondskanselier Schröder acht hij het thema niet zo geschikt voor de stembusstrijd.

De erkenning dat Duitsland een immigratieland is, is de erkenning van een realiteit. Sinds 1954 vestigden zich zo'n 31 miljoen buitenlanders in Duitsland (onder wie veel Oost-Europeanen van Duitse origine); circa 22 miljoen Duitsers zochten hun heil elders. Maar officieel kent het land sinds 1973, toen zich de eerste oliecrisis aftekende, een verbod op het aantrekken van buitenlandse werknemers. De meeste migranten kwamen dan ook via een ander loket binnen, namelijk door een beroep te doen op een van de vele verblijfsregelingen voor asielzoekers.

Schily wil dit nu omdraaien. Zeker, voor echte politieke vluchtelingen en verdrevenen moet Duitsland een veilig toevluchtsoord blijven. Maar bij de komst van andere migranten moet niet langer hun persoonlijke belang de doorslag geven, maar het belang van Duitsland. Vrij vertaald: Duitsland zal, als het plan-Schily wet wordt, in de toekomst `nee' zeggen tegen migranten voor wie op de arbeidsmarkt geen plaats is, maar wel gericht werven onder buitenlanders die leemtes in het arbeidsbestel kunnen opvullen. Zo wil Schily de migratie als het ware laten meeademen met de conjunctuur.

Duitsland is het eerste land in Europa dat zijn immigratiepolitiek op deze wijze op de schop wil nemen. Plannen om in EU-verband illegale immigratie en mensenhandel krachtig te bestrijden bestaan allang. Het streven naar ,,efficiëntere en kortere'' procedures in asielzaken is inmiddels gemeengoed in Europa. [Vervolg IMMIGRATIE: pagina 5]

IMMIGRATIE

Schily wil vooral hoog opgeleide immigranten

[Vervolg van pagina 1] Maar de combinatie met het selectief aantrekken van buitenlanders om bestaande en verwachte knelpunten op de Duitse arbeidsmarkt op te lossen, is nieuw.

In het selectiemodel dat Schily voorstelt ligt de drempel het laagst voor hoogopgeleide immigranten. Zij moeten gemakkelijk aan een vergunning kunnen komen om zich voor onbepaalde tijd in Duitsland te vestigen. Daarnaast wil hij een flexibel aantal tijdelijke vergunningen verstrekken aan getalenteerde en gemotiveerde nieuwkomers die genoeg punten hebben verzameld (voor onder andere leeftijd, opleiding, kennis van de Duitse taal en cultuur).

Schily wil met een nieuwe immigratiewet ook een instrument in handen te krijgen om de komst van Oost-Europese werknemers te reguleren. De komende jaren zullen kandidaat-lidstaten als Polen, Tsjechië en Hongarije toetreden tot de Europese Unie. In beginsel verdwijnen dan de binnengrenzen met die landen en wordt ook het personenverkeer vrij. Maar Duitsland heeft in Brussel een overgangsperiode van maximaal zeven jaar bedongen waarin het werknemers uit nieuwe EU-landen toch mag weigeren.

In de eerste politieke reacties overheerst instemming met Schily's voorstellen. Dat is niet zo verwonderlijk. De SPD-minister kon putten uit een keur aan rapporten van maatschappelijke belangengroepen en politieke partijen. Bovendien stond hem het advies ter beschikking van de breed samengestelde staatscommissie die hij zelf een jaar geleden aan het werk had gezet.

Deze commissie, onder leiding van de christen-democrate Rita Süssmuth, stelde vorige maand voor buitenlanders gedoseerd toe te laten om de gevolgen van vergrijzing en geboortetekort op te vangen en de pensioenen betaalbaar te houden. ,,Beperkte immigratie is nodig om werkgelegenheid te behouden, om nieuwe banen te scheppen en om in de internationale concurrentiestrijd overeind te blijven', aldus Süssmuth.

De commissie-Süssmuth wilde jaarlijks 50.000 ,,geschikte' buitenlanders toelaten. Daarnaast wilde zij tijdelijk extra verblijfvergunningen verstrekken aan buitenlandse werknemers voor sectoren die kampen met acute personeelsproblemen.

De bijval betekent overigens niet dat de race voor Schily is gelopen. Zowel binnen de coalitie als bij de oppositie klinkt de roep om ,,verbeteringen'. Zo wil Schily's eigen SPD meer aandacht voor het opporren van de bijna vier miljoen werklozen. De Groenen staat het niet aan dat Schily de leeftijd voor gezinshereniging met kinderen, die aanvankelijk niet met hun ouders zijn meegekomen, wil verlagen. En de CDU wil duidelijkheid over de verdeling van de kosten van cursussen voor nieuwkomers.

Maar al deze kanttekeningen betreffen details en raken niet de kern van Schily's voorstel. Illustratief was in dit verband de plaagstoot die de CDU uitdeelde. De vroegere Groene politicus Schily, die overstapte naar de SPD en het tot minister bracht, zou inzake immigratiepolitiek zó ver zijn opgeschoven in christen-democratische richting, dat hij zich nu probleemloos kon aanmelden bij de CDU.