Yasmine Allas over Waaberi

Ik kocht onlangs bij de Bijenkorf een cd van de Somalische groep Waaberi (Dawn). Het hoesje stond verdekt opgesteld in de bak 'diversen wereldmuziek' tussen een uit de mode geraakte Roemeense panfluitist en een verzameling greatest hits van een Eskimogroep. Het plaatje leek rijp voor de ramsj, maar bij mij maakte het allerlei gevoelens wakker.

In de eerste plaats was ik blij met de erkenning die de favoriete band uit mijn jeugd kreeg: de klanten van het warenhuis-met-aanzien konden hun muziek voor ƒ 44,95 kopen. Dat vond ik een verrassende actie van het grootwinkelbedrijf. Een hoera-gevoel maakte zich van mij meester, alsof je een verloren dagboek in een oude dekenkist hebt teruggevonden. Ik stak het juweel dan ook triomfantelijk in de lucht terwijl ik naar de kassa holde. Dat de rij lang was, deerde me niet. Brandend van nieuwsgierigheid klapte ik het doosje open en bekeek de foto's: een bananenplantage, schelpen, een nomadendorp gefotografeerd vanuit de lucht en twee wassende vrouwen aan de oever van een rivier. Vrede in Somalië.

Dat kon ik gevoelsmatig nog wel aan, maar toen ik verder bladerde, ontwaarde ik daar de grootste zangeres die Waaberi ooit in haar/zijn? midden heeft gehad: Maryam Mursal. Naast haar op de voorgrond, leunend op groenfluwelen kussens, de zangeressen Kadra Dahir en Nima Yassin. Daarachter de vier mannelijke leden van Waaberi die trots hun luit en conga's tonen.

Graag wilde ik de verkoper omarmen en hem vertellen dat hij voor een prachtig concern werkte, maar toen hij zonder me aan te kijken vroeg: 'Is het een cadeautje?', betaalde ik braaf en gleed de roltrappen af, naar buiten, het bezit onder mijn trui, zo blij als een kind dat haar verloren huisdier heeft teruggevonden.

Thuis verandert mijn kamer in een woud, een gonzend woud, dat bij elk intro herinneringen oproept. Echte intro's zijn het, zoals reggae ook door een treiterend voorspel wordt ingeleid. Ze lopen soms uit tot een dikke minuut, zoals in het vierde nummer 'Hafun' (Zacht). Waterflessen, theekopjes en tabla mogen zich 45 seconden ritmisch uitleven voordat ze getemd worden door de lichthese stem van Maryam die zingt over liefde en dood. Waarover zou het tenslotte nog meer moeten gaan? Maar het gaat over meer, tussen de regels door klinkt een boodschap over macht. Een verkapt protestlied tegen de dictatuur, waarbij de luit de melodie aangeeft. Een protestlied dat iedereen in Somalië kon meezingen en dat doe ik nu ook.

Bijna een uur duurt mijn euforie. Dan is het afgelopen en verandert het woud weer in mijn gewone woonkamer. Tot deze cd had ik me tevreden moeten stellen met cassettebandjes en duplicaten, krakend afgespeeld op een mechanisch werkend derdewereldrecordertje. Hoewel de muziek zich wel voor dergelijke afspeelapparatuur leende, eindigde het drama meer dan eens in een onontwarbare kluwen bruin lint.

Kort daarop kreeg ik weer een cd van Waaberi met Maryam Mursal te pakken. Natuurlijk raakte ik weer in staat van opwinding. Toch wilde ik deze keer niemand meer aanranden, misschien omdat de tweede keer altijd minder is, al is die stelling niet altijd houdbaar. Het kwam door de buitenkant van het hoesje: Maryam zag er vreemd uit, alsof ze op waterski's door een woestijn werd voortgetrokken en net losliet. Het laatste moment van een lach. Hier klopte iets niet.

Mijn bange voorgevoel kwam uit toen ik het schijfje thuis afspeelde. Geen enkel nummer haalde het einde. Ik kon wel janken. Wat was er met Waaberi gebeurd? Ik kwam erachter dat tijdens de burgeroorlog in Somalië de leden van de band over de hele wereld zijn uitgewaaierd en zelf nieuwe muzikanten hebben gerecruteerd. Telkens weer noemde een nieuwe groep zich Waaberi aangezien de naam niet was beschermd. En zo ontstonden tientallen Waaberi's. Het geluid van de groep ging in de uitverkoop, werd verkwanseld. Bovendien heeft mijn idool zich laten verleiden tot de toevoeging van lelijk klinkende keyboards. En er is een soort Electric Light Orchestra uit Denemarken opgedoken. Waarom? Heeft een ongure platenbons dit op zijn geweten? Nog erger, zou ze een verhouding met hem hebben, is hij een soort Ike Turner? Ik pak de hoes er nog eens bij en lees:

I stumble, I stagger, I ramble on

The day I leave Mogadishu

the air is full of gunfire

All over you see dead bodies

and blood is on the hands

Some atrocities I must cover

my eyes not to see

I stumble, I stagger, I ramble on.

Zeven maanden doolde Maryam Mursal in gezelschap van haar vijf kinderen door de hel van de burgeroorlog voordat ze veilig in Denemarken aankwam. De eerste cd die ik van haar hoorde was bedacht en opgenomen in vredestijd en wekt, hoewel Waaberi nooit muziek van bloemetjes en bijtjes heeft gemaakt, een gevoel van harmonie en geluk bij de luisteraar op. Mooie muziek. Maar lelijke muziek bestaat ook. Net als vies eten. Het wordt een kwestie van doorzetten en uitspugen. Oorlog, vlucht en complete verandering van omgeving, het kan niet anders dan dat iemand de weg kwijtraakt. En dat hoor je.

Eerst luisterde ik naar vrede en toen naar oorlog. M

Yasmine Alles is schrijfster. Haar tweede roman De generaal met de zes vingers verscheen eind vorig jaar bij uitgeverij De Geus.

New Dawn van Waaberi komt uit de serie Real World en de cd van Maryam Mursal heet The Journey.

Illustratie Jacqueline Elich