Strijd tegen legionella stuit op grenzen

De bestrijding van de dodelijke legionellabacterie in Europa blijkt vooral een kwestie van vertrouwen. Als `Rome' garandeert dat een camping veilig is, kan `Den Haag' verder weinig doen. De lessen van `Le Marze'.

,,No, no miester, there is no liedsjonella hiere.'' De uitspraak van de manager van de Toscaanse camping Le Marze geeft de hele affaire iets onschuldigs. Toch was de situatie allerminst onschuldig op de camping waar de waterleiding vorige maand nog wemelende van de bacteriën die de fatale veteranenziekte veroorzaken.

`Le Marze' leert hoe weinig krachtig de Nederlandse overheid kan optreden tegen legionellagevaar in het buitenland. De Inspectie voor de Gezondheidszorg wilde de camping op de zwarte lijst plaatsen. Na drie besmettingen waren onvoldoende garanties voor de veiligheid op de camping. De twijfels van de inspectie ontstonden na een controle van de waterleiding door een Nederlands bureau. De boiler bleek het water niet zo heet te kunnen maken dat de bacterie gedood wordt. Alleen met lapmaatregelen (zoals chloreren en doorspoelen) bleek het water te beveiligen. De Italiaanse overheid reageerde bovendien niet op vragen uit Den Haag. Een uur vóór de camping woensdag op de zwarte lijst op internet zou komen ontving `Den Haag' een eenregelig briefje uit Rome. Daarin zeiden de autoriteiten, op verzoek van de campingbaas, te ,,geloven'' dat met de ,,beheersmaatregelen'' het risico ,,geminimaliseerd'' was. Dat was voldoende voor de inspectie: de camping kwam niet op de zwarte lijst.

Het wordt niet officieel gezegd, maar de Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft geen hoge pet op van het legionellabeleid in Italië. Maar wat moet je als de gezondheidsautoriteiten van een ander EU-land zeggen dat ze de veiligheid garanderen? Openlijk twijfel uitspreken over de juistheid van zo'n verklaring lokt een diplomatieke rel uit. Dus dat doet de inspectie niet. Verantwoordelijk minister Borst (Volksgezondheid) schreef in oktober vorig jaar wel in een brief aan de Tweede Kamer: ,,Helaas heb ik moeten constateren dat overheden in de landen waar de infecties plaatsvinden niet altijd adequaat optreden. Bovendien ontbreken in een aantal landen richtlijnen voor een adequate beheersing van de legionellaproblematiek.''

Het blijkt niet eenvoudig voor de Nederlandse overheid om in het buitenland legionella aan te pakken. Maar ook in eigen land is de daadkracht niet altijd even groot. Vorig jaar gingen weliswaar tientallen sporthallen onmiddellijk dicht na de vondst van de bacterie in een of meer douchekoppen. Echter, ook in Nederland is de verblijfssector een hoofdstuk apart. Dat leert het relaas van De Bonte Wever in Slagharen. Van die inmiddels afgebrande accommodatie wisten de overheden dat het waterleidingsysteem gevaarlijk was. Er kwam al eens een gast om het leven na een besmetting. De Bonte Wever bleef echter open en er werden `beheersmaatregelen' getroffen. Toch raakte daarna nog een gast besmet. Ook bij De Bonte Wever speelden commerciële belangen een rol in de overweging om niet tot sluiting over te gaan.

Het lijkt meer op de weg te liggen van de touroperators om maatregelen af te dwingen. De touroperators hebben naast hun commerciële belangen immers de veiligheid van hun klanten te behartigen, ook in het buitenland. Dat zeggen Europese regels. In het verleden lieten touroperators hun eigen belang echter vaak prevaleren. Zo brachten ze klanten naar hotels waarvan zij wisten dat er legionellaproblemen waren. Controleren of de accommodatie wel veilig was, deden ze niet. Die nalatige houding kostte het leven van verschillende Nederlandse toeristen.

De geheimhouding over de verdachte locaties was in Europees verband afgesproken. Dat gebeurde op verzoek van vooral Zuid-Europese landen die hun toeristenindustrie niet wilden schaden. En natuurlijk hadden ook de touroperators geen trek in verhalen die de markt verpesten. Het was de Inspectie voor de Gezondheidszorg die eind vorig jaar de geheimhouding doorbrak en zei de risicovolle verblijven op internet te gaan onthullen. De Nederlandse touroperators spraken daarna af voortaan gezamenlijk op te treden, verdachte verblijven te laten inspecteren en zonodig te boycotten.

Het initiatief van de Inspectie voor de Gezondheidszorg ondervond internationaal kritiek. Maar vorige week kon de inspectie met enige trots melden dat andere Europese landen `om' waren. Ze zouden dit najaar de Nederlandse werkwijze in grote lijnen overnemen. Nog voordat het zover is, is er nu `Le Marze', waaruit blijkt hoe eenvoudig de aanpak en de openheid is te voorkomen.

`Le Marze' heeft ook het vertrouwen in de Nederlandse reisbranche beschadigd. Onder kampeerders op de Toscaanse camping blijft het gevoel achter dat ze niet serieus zijn genomen door de touroperators. Ze kregen onvoldoende, ten dele misleidende informatie over de situatie. Bovendien waren de kampeerders vooraf niet ingelicht over de eerdere besmettingen. ,,Ik wil voor ik kom geïnformeerd zijn over alle volksgezondheidsaspecten'', verwoordde kampeerder Lex Visser uit Capelle aan den IJssel de kritiek. ,,Als klant wil ik weten welke risico's er zijn, dan kan ik zelf een beslissing nemen.''

Tot nu toe komt de reiswereld pas in actie als er ergens weer een slachtoffer valt door een onveilige watervoorziening. Maar de beste legionella-aanpak is een preventieve aanpak. In haar vorig jaar naar de Tweede Kamer gestuurde brief pleitte minister Borst al voor een structurele handelwijze van de reisbranche: ,,Ik verwacht dat in de toekomst reisorganisaties in toenemende mate zullen eisen dat vakantieverblijven beschikken over een adequaat beheerssysteem, alvorens een contract wordt afgesloten.''

Dat deden de reisorganisaties bij camping Le Marze niet. Twee jaar geleden raakte er al een Nederlander besmet, maar aan het begin van het lopende vakantieseizoen dus na de brief van Borst verzuimden ze om Le Marze te controleren en om eisen te stellen. Hadden ze dat wel gedaan, dan waren er vrijwel zeker in juni en juli niet weer twee Nederlanders besmet geraakt. En wat voor Le Marze geldt, geldt voor vrijwel elk vakantieverblijf in al die kleurrijke vakantiegidsen.