Olympiade slokt Pekings hutongs op

China wil nog voor de Olympische Spelen in 2008 van Peking een hoofdstad van internationale allure maken. En daarin is voor de hutongs, de traditionele volkswijken, geen plaats. Een eeuwenoud cultureel erfgoed verdwijnt.

De vreugde onder de Chinezen was groot toen op 13 juli in Moskou bekend werd gemaakt dat Peking de Olympische Zomerspelen van 2008 mag organiseren. Een mooiere gelegenheid om China in de etalage te zetten is immers nauwelijks denkbaar. Via de website www.beijing-2008.org kunnen mensen alvast virtueel kennismaken met het land. Er staat onder meer een toptien van bijzondere attracties vermeld. De reuzenpanda, ,,China's nationale schat'', staat op één. Hij wordt op de voet gevolgd door een ander natuurverschijnsel, de gingko, 's werelds oudste boom. Pas op vijf staat de eerste menselijke prestatie: de 15de-eeuwse Yongle-encyclopedie, die maar liefst 22.937 delen beslaat. Verder komen op de lijst voor: het Plein van de Hemelse Vrede (6), de Chinese Muur (9) en de Chinese taal (10).

Over de karakteristieke volkswijkjes van Peking, de hutongs, geen woord. Vreemd is dat niet, want tegen de tijd dat de Spelen plaatsvinden zullen er nog maar weinig overeind staan. Al meer dan tien jaar is China bezig met een grondige modernisering van de hoofdstad, waarbij de hutongs tegen de grond worden gewerkt en vervangen door eigentijdse wolkenkrabbers. De toewijzing van de Spelen zal dit proces alleen maar versnellen.

In de week na China's overwinning in Moskou deed burgemeester Liu Qi, tevens voorzitter van het comité dat Peking kandidaat stelde, een oproep de modernisering van de hoofdstad te bespoedigen. En dus worden er torenflats en viaducten gebouwd, wegen aangelegd, en komen er milieuvriendelijke bussen en een nieuwe vuilverbrandingscentrale. Dit jaar geeft het stadsbestuur vijf miljard dollar uit aan stadsvernieuwingsprojecten. Peking moet uitgroeien tot een ,,moderne metropool van internationale allure'', zei Liu Qi. En daarin is voor de hutongs geen plaats.

Met de term hutongs worden meestal de oude volksbuurten aangeduid, maar eigenlijk zijn het smalle steegjes, die de oude binnenstad tot een labyrint maken. Aan weerszijden van de steegjes liggen de siheyuan, éénverdiepingswoningen die een rechthoekig binnenplaatsje omsluiten. De huisjes zijn vaak eeuwenoud: de eerste dateren van rond 1200. Toen waren ze in het bezit van één familie; nu bieden ze onderdak aan verschillende huishoudens.

De woningen zijn eenvoudig en klein. Meestal hebben ze twee of drie kamers, met een totale oppervlakte van hoogstens 30 vierkante meter. Vaak ontbreekt het aan stromend water, verwarming en elektriciteit. Is dat er wel, dan moeten douches en toiletten met meerdere gezinnen worden gedeeld. Het gebrek aan voorzieningen vormt een belangrijke reden voor het stadsbestuur om de gebouwtjes neer te halen. Daarnaast is de hausse aan bouwactiviteit lucratief voor projectontwikkelaars, die profiteren van een almaar toenemende bevolking en stijgende grondprijzen.

Onder het leiderschap van Mao Zedong werd al begonnen met de afbraak van het oude Peking. De stadsmuren werden gesloopt, om plaats te maken voor een nieuwe rondweg. De muren waren een teken van feodalisme, vond Mao, hun stenen konden beter gebruikt worden voor een nieuw China. Ook de hutongs vielen ten prooi aan de vernieuwingsdrang. Waren er in het midden van de vorige eeuw nog meer dan 1300, nu zijn er minder dan 500, volgens een recent onderzoek van het dagblad Beijing Daily.

Zo verdwijnt langzamerhand een uniek cultuurgoed, waarmee toeristen naar de hoofdstad kunnen worden gelokt. De Chinese autoriteiten hebben dat ook ingezien, en zo'n vijfentwintig hutongs tot monument bestempeld. Een aantal hutongs wordt opgeknapt en woonklaar gemaakt voor Chinese yuppen, die daar grof geld voor betalen. Of ze krijgen een bestemming als luxe winkel of hotel.

De rest van de volkswijken wordt afgebroken. De bewoners krijgen een schadeloosstelling en worden ondergebracht in wooncomplexen aan de rand van de stad. De meesten van hen zijn daar niet rouwig om: eindelijk kunnen ze hun povere leefomstandigheden inruilen voor wat luxe. Mevrouw Wu, die samen met haar man, zoon en schoonouders twee kamers bewoont in een hutong, vertrekt liever vandaag dan morgen. ,,Ons huis valt uit elkaar van narigheid. We wonen hier sinds 1982, en we hebben geen zin om nog langer te wachten voor het toilet.''

Met de hutongs verdwijnt echter ook de traditionele saamhorigheid tussen de bewoners. Meneer Li, een arbeider in een autofabriek, is al verhuisd naar een nieuw appartement. Begin dit jaar kreeg hij te horen dat zijn huis binnen tien dagen tegen de vlakte zou gaan. ,,Mijn familie heeft sinds de jaren veertig in een hutong gewoond, ik ben er geboren. We waren hier niet op voorbereid'', zegt Li. Hij mist het contact met de buren, die elkaars was binnenhaalden als het regende en waakten tegen eventuele inbrekers. In de hutongs stond de deur altijd open, in de flat gaat de deur op slot.

Toch zullen de oud-bewoners van de hutongs hieraan moeten wennen. Nog duizenden mensen zullen moeten verhuizen. Wanneer dit gaat gebeuren is nog onduidelijk. Als het aan burgemeester Liu Qi ligt in ieder geval vóór 2008. Want dan is Peking gastheer van de Olympische Spelen. Onder het motto `New Beijing, Great Olympics' moeten dat de beste Spelen worden die ooit zijn gehouden.