Huisarts kan zichzelf rijk schrijven

De 120 huisartsen in de regio Heerlen doen mee aan een opmerkelijk experiment. Als ze proberen minder – en goedkopere – medicijnen voor te schrijven, krijgen ze een bonus van hun verzekeraar.

Werpt de titanenstrijd van minister Borst (Volksgezondheid) tegen de stijging van de medicijnkosten eindelijk vruchten af? De 120 huisarten in de regio Heerlen hebben een opmerkelijke overeenkomst gesloten met verzekeraar CZ, zo werd deze week bekend. CZ betaalt elke huisarts 7.500 gulden als hij tussen juli en januari deelneemt aan een experiment om zijn voorschrijfgedrag te veranderen – lees: te matigen. Alles wat een arts boven dit bedrag bespaart, krijgt hij zelf uitgekeerd; boven de 30.000 gulden ontvangt hij 75 cent van elke bespaarde gulden. Hoe minder medicijnen een arts voorschrijft (en hoe goedkoper ze zijn), hoe rijker hij wordt.

Minister Borst heeft het experiment goedgekeurd, maar de Landelijke Huisartsenvereniging heeft grote bezwaren. ,,Er worden twee dingen ten onrechte aan elkaar gekoppeld: het inkomen van de huisarts en zijn voorschrijfgedrag'', zegt vicevoorzitter J. Blaauw, huisarts in Overijssel. ,,Terwijl die twee, gelet op je onafhankelijkheid, altijd los van elkaar moeten staan. Stel dat je veel oude patiënten in je praktijk hebt, die relatief veel medicijnen nodig hebben. Als je daardoor je kostenreductie niet haalt, loop je je geld mis.'' De LHV gaat de leden (90 procent van alle huisartsen) oproepen niet mee te werken aan dergelijke experimenten.

Verzekeraar CZ denkt niet dat de onafhankelijkheid van de huisarts op het spel staat. ,,Als er één vrij beroep is, is het wel dat van huisarts'', aldus de CZ-woordvoerder. ,,Elke huisarts runt zijn eigen winkeltje. Als ons voorstel zijn vrijheid zou aantasten, zou hij toch nooit akkoord zijn gegaan?'' Maar ook huisarts B. de Wit, woordvoerder van de 120 Limburgse huisartsen die aan het experiment meedoen, erkent dat er iets niet helemaal klopt. ,,Een zuivere ruil is het natuurlijk niet. Een huisarts moet gewoon goed voorschrijven zonder dat hij er geld voor krijgt.''

Ongeveer de helft van de Limburgse huisartsen was volgens De Wit aanvankelijk tegen de overeenkomst met CZ. Maar de huisartsen hadden hun eigen agenda. Gaandeweg zijn ze, net als De Wit, de 30.000 gulden gaan beschouwen als ,,een compromis in de loononderhandelingen''. In heel Nederland klagen huisartsen immers al langere tijd over de in hun ogen ,,schandalig lage'' vergoedingen voor avond-, nacht- en weekenddiensten die de verzekeraars hun betalen. Bij de driedaagse staking van dit voorjaar was verhoging van deze vergoedingen een belangrijke eis. Via een omweg krijgen de Limburgse huisartsen nu geld – en beschouwen dat gemakshalve als een `douceurtje' van de verzekeraar voor de dienstenvergoeding.

De Limburgse artsen zeggen `hun adem nu even in te houden' tot 1 januari, als de onderhandelingen met de verzekeraar over de dienstenvergoeding weer beginnen. ,,Als we dan de doelstellingen hebben gehaald, staan we als groep sterker'', aldus De Wit.

De inzet van de verzekeraar is een heel andere. CZ is al lange tijd op zoek naar een manier om de kosten te drukken. Het terugbrengen en verlagen van de medicijndeclaraties van de (huis)artsen is een van de mogelijkheden. ,,We kunnen veel geld besparen als huisartsen rationeler gaan voorschrijven'', aldus de woordvoerder. Om dit te bereiken gaat CZ de huisartsen bij het experiment intensief begeleiden. Zo komt er een coach, een psycholoog, die moet adviseren hoe individueel voorschrijfgedrag kan worden bijgestuurd. Maandelijks worden de uitgeschreven recepten geanalyseerd en met elkaar vergeleken.

Toch betwijfelen de deelnemende artsen sterk of het experiment zal resulteren in een verandering van hun `voorschrijfgedrag'. ,,Dat zal heel moeilijk worden'', aldus De Wit. ,,Negen jaar lang worden er nu al bijscholingscursussen gegeven om huisartsen rationeler voorschrijfgedrag aan te leren. Dat moet gebaseerd zijn op de adviezen die het Nederlands Huisartsen Genootschap in een standaard heeft vastgelegd. Maar het heeft geen bal zin gehad, iemands voorschrijfgedrag is nu eenmaal zelden afhankelijk van cognitieve factoren. Het wordt vaak bepaald door ingesleten gewoontes. Die veranderen is moeilijk. Ik denk dat een financiële prikkel beter werkt.''

De Wit vertelt hoe hij samen met een aantal collega's en een apotheker eens het eigen voorschrijfgedrag evalueerde. ,,Toen bleek dat de artsen zich er totaal niet van bewust waren hoe vaak ze een bepaald middel voorschreven. Dan dachten ze bijvoorbeeld dat ze een middel sporadisch voorschreven, maar de hoge berg recepten vóór hen sprak boekdelen. Als beoordelaar van hun eigen onafhankelijkheid zijn zij niet betrouwbaar.''

Dit bleek ook uit een onderzoek dat de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot Bevordering der Geneeskunst afgelopen winter hield onder 696 leden, huisartsen en specialisten. Hoewel verreweg de meeste artsen (81 procent) lieten weten uitsluitend een gematigde rol te accepteren van farmaceutische bedrijven, vond ruim de helft het geen probleem aandelen te kopen van diezelfde bedrijven, ondanks de zakelijke banden die zo ontstaan. Regelmatig onderzoek doen voor een bepaald farmaceutisch bedrijf, vond 37 procent niet bezwaarlijk.

Zorgverzekeraars Nederland, de `koepel' van de 55 Nederlandse zorgverzekeraars, verwacht dat veel verzekeraars het voorbeeld van CZ volgen. ,,Alle leden zijn nu met dit soort zaken bezig'', aldus woordvoerder W. Annard. Bij zorgverzekeraar ZAO uit Amsterdam zou zelfs een vrijwel identiek project (gaan) lopen als in Limburg. Annard: ,,Als alle huisartsen doelmatig medicijnen zouden gaan voorschrijven, op basis van de NHG-standaard, vallen er tientallen miljoenen guldens te besparen''.