Het meest onbeschaamde shot van Hitchcock

Een van de beroemdste scènes uit de filmgeschiedenis begint op een kruising waar helemaal niets te zien is. Hoe bouwde Alfred Hitchcock de spanning eigenlijk op tijdens die befaamde vliegtuigscène in North by Northwest?

Hitchcock zag zichzelf gesteld voor het volgende filmcliché: onschuldige man wacht op een plek waar hij hoogstwaarschijnlijk zal worden neergeschoten. De meest voor de hand liggende manier om dit te filmen is bij nacht en ontij, in een nauwe straat met nat plaveisel, wegschietende zwarte katers en een langzaam rijdende limousine. Hitchcock koos ervoor om de scène in vol zonlicht te filmen, op een open plek waar het onwetende slachtoffer goed zicht heeft en dus niets te vrezen lijkt te hebben.

Op die beeldvullende kruising tussen de lege maïsvelden stopt een Greyhoundbus. Cary Grant, onze held tegen wil en dank, stapt uit en blijft moederziel alleen achter. Hij zou daar de man ontmoeten met wie hij verward wordt: een spion voor de CIA. De camera kijkt alle kanten op: waar blijft die mystery man? Rakelings door dit landschap, waar niemand zich kan verschuilen maar waar ook geen dekking mogelijk is, rijdt plots een witte auto. Zou dat 'm zijn? Grant begint hoopvol zijn handen uit zijn zakken te halen. Ook een zwarte auto scheurt voorbij. Uiteindelijk stopt er eentje, maar de man die uitstapt blijkt een boer die op de bus wacht.

Dan dient zich het onheil aan, achter de rug van Grant: we zien in de verte een sproeivliegtuig. ,,Look, here comes a crop dusting plane'', doorbreekt de boer een stilte die zeven minuten aanhoudt. Om zich vervolgens af te vragen: ,,That's funny, that plane's dustin' crops where there ain't no crops.'' Op dit moment kijkt de toeschouwer even niet meer door de ogen van Grant, maar neemt hij afstand van de situatie: wij weten dat het gevaar nu steeds dichter bij komt, terwijl Grant nog steeds op zijn zogenaamde spion aan het wachten is.

Dat het nogal omslachtig lijkt om een man met een vliegtuig te vermoorden, is een van die dingen die er niet toe doen in een Hitchcockfilm. ,,I practice absurdity quite religiously'', zei hij tegen François Truffaut tijdens hun leerzame interviewsessies. Zijn thrillers kunnen ook erg komisch zijn, vooral North by Northwest, dat Hitchcock zag als één grote grap. Op een gegeven moment is Cary Grant het zat om als lokaas te worden gebruikt voor de CIA: ,,I've got a job, a secretary, a mother, two ex-wives and several bartenders depending on me, and I don't intend to disappoint them all by getting myself slightly killed.'' Komisch is ook de aanhoudende sexy dialoog tussen Grant en Saint die hem in haar treinbed verborgen houdt voor de politie. Zij zegt: ,,Why are you so good to me?'' Hij antwoordt: ,,Shall I climb up and tell you why?''

Truffaut merkte op dat Hitchcock de liefdesscènes op dezelfde manier filmde als de moordscènes. In North by Northwest lijkt de liefde even verwoestend als het mes waarmee de hoge piet bij de Verenigde Naties in de rug wordt gestoken. Als Cary Grant en Eva Marie Saint aan het eind van de film, na een bloedstollende finale op Mount Rushmore, elkaar in een andere treincoupé in de armen nemen, rijdt de trein niet voor niets de tunnel in. Het is volgens Hitchcock ,,een van de meest onbeschaamde shots die ik ooit heb opgenomen''.

North by Northwest (Alfred Hitchcock, 1959, VS), Ned.3, zaterdag, 22.40-0.55u.