Heetgebakerde Turken

Was het nou diefstal of waren de twee vrouwen gewoon aan het bedelen?

In Turkije duren rechtszaken vaak lang. En het publiek windt zich op.

De twee vrouwen zijn uiterst bedeesd. Meestal kijken ze naar de grond, maar af en toe werpen ze een voorzichtige blik op de vier rechters. Een van de twee frunnikt dan een beetje aan haar hoofddoek, alsof ze wil onderstrepen dat ze een deugdzame moslimvrouw is en dat de hele rechtszaak hier, in het gerecht van de Istanbulse wijk Eyüp, een grote vergissing is.

Over die deugdzaamheid heeft het openbaar ministerie echter grote twijfels. Samen gingen de twee immers op het dievenpad, zo luidt de aanklacht. In een flatgebouw, eveneens in de wijk Eyüp, liepen ze tegen de lamp. Ze deden alsof ze aan het bedelen waren, maar toen ze een leeg huis vonden, forceerden ze zich een weg naar binnen. Toen de buren zagen wat ze aan het doen waren, ontstond er een vechtpartij waarbij een van de twee verdachten een buurvrouw in de arm beet. Dat had ze misschien beter niet kunnen doen. Nu luidt de aanklacht 'diefstal met geweldpleging' (maximum straf 36 jaar), zonder bijten zou de zwaarste straf zes jaar zijn geweest.

Het is de tweede zitting vandaag, twee maanden eerder kwamen de verdachten al voor de rechter. De dames zitten in de gevangenis, maar hun advocaat laat voor aanvang van de sessie weten dat ze goede hoop heeft dat ze er vandaag uit komen.

'Ik ga onderstrepen dat ze daar gewoon aan het bedelen waren', zegt ze in de hal van de rechtszaal, 'en dat ze - hangende de verdere rechtszaak - op vrije voeten gesteld moeten worden.'

'Hangende de verdere rechtszaak' - in Turkije is het geen sinecure. Op zich lijkt de zaak vrij simpel: een groot aantal getuigen heeft tijdens de eerste zitting verklaard dat

ze de twee dames in het gewraakte appartement hebben gezien. Dat neemt niet weg dat ook de advocaat ervan uitgaat dat de hele zaak zich nog maanden kan voortslepen.

'Zo werkt het nu eenmaal in Turkije', vertelt iemand die dagelijks in het gerechtsgebouw werkt. Redenen om rechtszaken te vertragen zijn er legio: zo werd een moordzaak die bijna afgerond leek, eerst twee maanden verdaagd omdat er een stempel te weinig stond op de identiteitskaart van de verdachte, en vervolgens weer twee maanden omdat de rechter niet aanwezig bleek te zijn. Ook het vervoer van de verdachten naar de rechtszaal is soms een probleem. In het geval van een opstand in de gevangenis kan de gendarme de verdachte vaak niet ophalen. Soms is de benzine het probleem. Er is een wekelijks quotum voor het transport van verdachten van de gevangenis naar de rechtszaal, maar als de benzine op is, staat het wagenpark stil. Ook de bewaking is een probleem. Er is een ochtendploeg en een middagploeg voor het vervoer van gevangenen naar de rechtbank. Maar als de ochtendploeg nog niet terug is, mag de middag- ploeg niet vertrekken.

De twee dames zijn wel op tijd in de rechtszaal aangekomen en aan bewaking is geen gebrek. Drie gendarmes, gewapend met een machinegeweer, staan om de vrouwen heen (van wie er een acht maanden zwanger is). Toen ze naar de rechtszaal kwamen, werd de hele gang afgezet. Bij de eerste zitting liepen de emoties buiten de rechtszaal zo hoog op dat de families van de getuigen met de twee vrouwen op de vuist gingen. 'Praat maar niet met ze', zegt ook de advocaat. 'Iedereen lijkt wat heetgebakerd.'

Heetgebakerd - het is een term die goed van toepassing is op de bezoekers van het gebouw. Vrijwel altijd zijn er slachtoffers bij de zaken die hier worden behandeld, en vrijwel altijd is er een groot twistpunt. In het gebouw worden naast strafrechtelijke zaken zoals diefstal met geweld, ook echtscheidingsprocedures behandeld. 'Turken zijn snel boos', zegt iemand die in het gebouw werkt. 'En het gaat hier vrijwel altijd om zaken die ze in vuur en vlam zetten.' Regelmatig wordt de rust op de gang verstoord door woedend geschreeuw. 'Ik vind je nog wel! Denk maar niet dat het hier bij blijft!', roept een jongen met bril terwijl omstanders hem ietwat verbaasd aanstaren.

Eigenlijk zijn alleen de rechters in het gebouw koelbloedig. Ook zij hebben hun privé-sores. Volgens een medewerker uit de rechtszaal zijn ze meer bezig met de rekeningen die ze moeten betalen dan met de verdachten die voor hen staan. Het beginsalaris van een rechter is ongeveer duizend gulden. Maar over het algemeen zijn ze kalm en beheerst en doen ze grote moeite om hun uitspraken te onderbouwen met een verwijzing naar wetsartikelen.

Veel rechters zijn vrouwen. Atatürk, de vader van de Turkse Republiek, was een groot voorstander van vrouwenemancipatie. Zo adopteerde hij een meisje dat later de eerste gevechtspiloot ter wereld werd. De rechters, die tientallen zaken per dag behandelen, lijken alert en soms oprecht betrokken bij het lot van de verdachte. 'De komende twee maanden zullen we eens met zijn allen gaan nadenken hoe het nu verder met u moet', zegt een van de rechters glimlachend tegen een minderjarige verdachte alvorens hem toch terug te sturen naar de gevangenis.

Het is al laat in de middag als de twee vrouwen van de overval in Eyüp hun opwachting in de rechtszaal maken. De stem van hun advocaat trilt enigszins als zij aan haar mini-pleidooi begint. Naar eigen zeggen is ze 24 uur per dag met de zaak bezig. Haar ijver wordt gestimuleerd doordat ze als privé-advocaat aan de zaak werkt. 'Als je arm bent, krijg je een advocaat van de staat', zegt ze voordat de zitting begint. 'Maar zij betalen mij. En als ik eerlijk ben, moet ik wel toegeven dat ik meer met een zaak bezig ben als ik er voor word betaald.' Terwijl de vier gendarmes met de machinegeweren haar van top tot teen opnemen, probeert de advocaat de twee - hangende het verdere onderzoek - vrij te krijgen. Zij heeft haar verzoek op schrift staan en elk woord dat ze zegt, wordt door de typist in de hoek (de rechtbank werkt nog niet met computers) met oorverdovende aanslag geregistreerd.

De hele sessie duurt in totaal tien minuten. Het verzoek van de advocaat wordt afgewezen. Ze zucht als ze naar buiten loopt. Zoals ze voor de zitting al had aangekondigd, gaat ze nu naar het flatgebouw waar de diefstal werd gepleegd. Daar wil ze handtekeningen verzamelen van bewoners die op papier willen verklaren dat de twee vrouwen alleen maar bedelden. Ook de dames verlaten, maar dan onder gewapende begeleiding, de rechtszaal, in de hoop dat de zaak over twee maanden weer wordt voortgezet. Of dat ook gebeurt? 'Als het meezit wel', zegt de medewerker van het rechtsgebouw. 'Als het tegenzit, kan de zaak nog jaren duren.' M

Bernard Bouwman is correspondent van NRC Handelsblad in Turkije.