Geen lange stiltes in comedy over doven

Op Nederland 2 is vanaf november een comedyserie te zien met dove acteurs. Eraan gekoppeld is een Teleac-cursus Gebarentaal. ,,We willen laten zien dat doven niet achterlijk zijn.''

Een meisje uit de grote stad krijgt haar oom en tante op bezoek: een dom, naïef echtpaar uit de provincie. Ze moet het stel steeds uit moeilijke situaties redden, waardoor haar baan als klusjesvrouw in een bejaardentehuis met grote regelmaat in gevaar komt.

Dat is in het kort het scenario van de nieuwe absurde comedyserie Kwartelhof, ontwikkeld door Rogier Proper en vanaf 25 november wekelijks te zien op Nederland 2. Bijzonder: hoofdpersoon Janneke is doof – ze wordt gespeeld door de dove actrice Ilse Jobse – en aan de comedy is een Teleac-cursus Nederlandse Gebarentaal verbonden.

Het idee ontstond toen een aantal mensen van productiebureau Interakt door vertragingen vastzat op het vliegveld van Birmingham, vertelt producent René Mendel. ,,Het was na afloop van een bijeenkomst over de dovenproblematiek, wij ontwikkelen namelijk ook tele-educatieprojecten voor doven. We vonden dat het altijd zo'n serieuze zaak wordt als het over doven gaat. Er moet eigenlijk eens iets vrolijks gedaan worden, zeiden we tegen elkaar. Toen bedacht ik die comedyserie als leermiddel.'' Met een losse gebarencursus erbij, geen in de serie geïntegreerde lessen, want ,,niets is erger dan een verantwoorde comedy, een goede grappige serie maken is toch al zo moeilijk''.

De `comedy-met-gebaren' is in eerste instantie gericht op horenden, zegt Mendel. Het doel is tweeledig. ,,We willen de beeldvorming rond doven veranderen. We willen laten zien dat doof zijn niet betekent dat je achterlijk bent, wat mensen vooral vroeger nog wel eens dachten. En ten tweede willen we horende mensen in contact brengen met gebarentaal. Als je doof bent en je moet naar de politie of de dokter moet je altijd een tolk meenemen; het zou goed zijn als bijvoorbeeld hulpverleners zich dat gingen realiseren en de taal zouden willen leren.''

Een twaalfdelige wekelijkse serie-met-cursus is natuurlijk niet voldoende om de Nederlandse Gebarentaal te leren beheersen, dat beseft Mendel heel goed. ,,We bieden een basis aan, maar als je die niet gebruikt vergeet je alles zo weer. Het is net als bij die Teleac-cursus Chinees destijds, dan sprak iedereen een paar woorden Chinees op de dag na de uitzending. Maar ik denk dat het effect van deze serie is dat de reguliere cursussen Nederlandse Gebarentaal vol gaan zitten.'' Het Nederlands Gebarencentrum, nauw betrokken bij het cursusgedeelte van het project, zal geïnteresseerden naar die reguliere cursussen verwijzen.

Mendel koos Proper als scenarioschrijver omdat hij al eens met hem had samengewerkt, en ,,omdat Rogier zo'n beetje de enige in Nederland is die op een industriële manier voor televisie kan schrijven''. Bij het schrijven van de comedy moest rekening worden gehouden met de cursus, vertelt Mendel. ,,We zijn om de tafel gaan zitten en we hebben een matrix gemaakt met een aantal woorden die je wilt aanbieden, situaties waarin die kunnen voorkomen, de grammatica die je wilt uitleggen, enzovoort. Op basis daarvan heeft Rogier die situaties geschreven. Bij de les `een wens uiten' hebben we bijvoorbeeld eerst in de serie een scène waarin de hoofdrolspeelster in het postkantoor postzegels wil kopen, en dat fragment komt dan weer terug in de daaropvolgende aflevering van de cursus. Bij de vijfde herschreven versie vervaagt die systematiek overigens wel een beetje.'' De cursus is dan ook nog niet definitief ontwikkeld; de opnamen voor de serie duren tot begin september.

Proper had er bij het schrijven geen last van dat hij rekening moest houden met de aan de comedy vastgeplakte cursus, zegt hij. ,,Teleac wilde ook niet dat we ons daardoor lieten handicappen.'' Dat het om doven ging vond hij ,,aanmerkelijk ingewikkelder''. ,,Ik wist niet zoveel van die wereld af, ik ken ook helemaal geen doven. Maar het grootste probleem bij het schrijven was dat gebarentaal voor mij veel minder nuances heeft om grapjes te maken. Bijvoorbeeld als het gaat om woordspelingen of rijm... dat laatste gebruiken we trouwens ook in de serie, iemand maakt met veel moeite een gedicht voor een dove en komt er dan achter dat dat niet te vertalen is.''

Proper werkte samen met twee schrijvers, maar geen van hen beheerste de Nederlandse Gebarentaal. ,,Daar hebben we niet voor gekozen, het was toch al zo complex. Wel leest een aantal doven de scripts mee. Bovendien is de serie in eerste instantie bedoeld voor niet-doven. We hebben ook vermeden te veel scènes alleen in gebarentaal te maken, je krijgt dan van die lange stiltes.''

Het is natuurlijk wel de bedoeling dat doven de serie ook kunnen volgen, want de makers verwachten dat men in de dovengemeenschap erg nieuwsgierig is naar het project. Om alles voor horenden én doven begrijpelijk te maken, zijn alle dialogen ondertiteld, zowel de gesproken tekst als de gebaren. En om de serie voor horenden en doven aantrekkelijk te maken, is gekozen voor bekende acteurs uit de horenden- en de dovenwereld. De horende acteurs René van 't Hof en Leny Breederveld van Toneelgroep Carver spelen de oom en tante, Mieke Stemerding van de Gigantjes speelt een weervrouw; Jack Wouterse, Aat Ceelen en Marjan Luif hebben andere rollen. En behalve hoofdrolspeelster Ilse Jobse doen bijvoorbeeld ook de dove acteurs Perwin Schol en Ali Shafiee mee, net als Jobse lid van theatergezelschap het Handtheater dat zijn voorstellingen geeft in de Nederlandse Gebarentaal.

Het resultaat is een maffe comedyserie die eruitziet alsof hij zich min of meer toevallig deels in de dovenwereld afspeelt. Althans, dat hoopt Proper. ,,De vraag is nog of het grappige voor beide publiekssoorten overkomt. We zijn benieuwd.'' Eind november weten we meer.