Gapende, stinkende wond

Vorig jaar in het eerste kwartaal speelde Nina Brink de rol van haar leven: de onbaatzuchtige maagd Maria: `Bed mij en ik bezwanger u met voorspoed'. Haar bedstede bleek een procrustusbed, dat beleggers miljarden guldens kost. Alleen zij, de bestaande (groot)aandeelhouders, onder meer de banken ABN Amro en Goldman Sachs, en een leger adviseurs baarden de voorspoed. Hoewel? Er staat veel reputatieverlies tegenover. In stilte worden de messen geslepen en getrokken. Afrekeningen in het financiële milieu. Misschien mede daardoor moeten er zoveel mensen afvloeien bij de ABN Amro.

De beursgang van World Online laat een gapende, stinkende wond na die niet snel zal genezen. Het is een ramp. En niemand is er schuldig aan, evenmin als aan andere rampen in Nederland, financiële bananenrepubliek. Daarom zijn de daders, veroorzakers en profiteurs druk in de weer om de rollen om te draaien. Daders spelen de rol van slachtoffer en iedereen krijgt de schuld, behalve zij. Mevrouw Brink stond vooraan, afgelopen week.

Nu het openbaar ministerie haar niet zal vervolgen, waarschijnlijk denkend aan het geringe succes met de clickfondszaak, speelt ze een nieuwe rol. De verkrachte maagd. Haar advocaten en voorlichters zorgen voor het script. Opvallend is dat voorlichters meer dan voorheen in belangrijke zaken worden verdrongen door advocaten, wat geen vooruitgang is.

Je hoort dan in interviews de stem van een advocaat. Die praat ongeveer zo. `Mijn cliënt is er niet van overtuigd dat één plus één twee is'. Maar dat is toch wel zo? `Dat zegt u, maar juridisch is dat niet zeker'. Hoeveel is het dan? `Dat weet ik niet. Ik ben jurist, geen wiskundige. Ieder zijn vak. We hebben in Nederland zeer kundige rechters die zich hierover uitspreken'. De uitslag is toch bekend? `Dat hoort u mij niet zeggen. De pers beweert dat bij herhaling, maar eigenlijk mogen die pas oordelen na de uitspraak van de rechter'. Maar u staat iedere dag in de krant, bent te zien op tv, te horen op de radio! `Dat wil ik niet, de pers nodigt mij uit'. U kunt weigeren. `Als goed advocaat dien ik het belang van mijn cliënt, tot in het hoogste college'. Uw cliënt bezit genoeg om dat te betalen. `Dat speelt hier geen enkele rol. Mijn cliënt voelt zich gekwetst, omdat de pers blijft beweren dat één plus één twee is. Dat moet de wereld uit, net als de pers'. En de advocaten? `Dat zou de pijlers onder ons rechtssysteem wegslaan'.

Slim is Nina Brink niet. En de mensen om haar heen evenmin. Als je na zoveel commotie als multimiljonair mogelijk de brandstapel ontspringt, rest er maar één ding. Vertrek naar een warm, ver land, waar je niet opvalt door je rijkdom, en laat vijf jaar niets meer van je horen. Helemaal niets. Dat doen andere betrokkenen met boter op hun hoofd ook. Alleen Brink stapt naar voren. Tot genoegen van pers en lezers (maar niet de benadeelde beleggers), want die houden van echte soaps. Haar dure inspanningen werken averechts.

Wat is er dezer dagen aan de gang in de financiële wereld, de effectenwereld, in alle landen? Bij banken en effecteninstellingen? Een grote zuivering. Een Big Bang na de hausse in technologie, media en telecombedrijven (tmt). In alle geledingen wordt het vet, en meer, weggesneden. Hetgeen er op duidt dat de bedrijfsleiders geen spoedig omzetherstel van aandelen- en obligatiemarkten verwachten, anders werk je niet zoveel mensen weg. Wanneer dat het geval is, herstellen de koersen zich ook niet. Niet spectaculair, althans. Zo'n vertraging kan jaren voortsukkelen.

Er speelt nog een ander element. Veel beleggers hebben hun vertrouwen in banken en beleggingsadviseurs verloren. Niet alleen in Nederland, maar met name in de VS. Om vier redenen, onder meer.

De beurs blijkt geen loterij zonder nieten, zoals iedereen jarenlang dacht. Veel adviseurs hebben lang vastgehouden aan hun voorkeur voor tmt-fondsen, zelfs toen die al ver en duidelijk over hun hoogtepunt waren. Bij de beursgangen speelden uitgevende banken een dubieuze dubbelrol, bijvoorbeeld ABN Amro/WOL. Ze moesten de aandelen tegen de best haalbare koers aan de man brengen, voor het eigen gewin, en tegelijkertijd hun klanten eerlijk adviseren. Dat kan niet. En ten vierde blijken (Amerikaanse) adviseurs druk te zijn geweest met eigen aandelenzaakjes, ten koste van klanten. Lekkere jongens.

Er komen steeds meer van deze zaken boven water, hoewel de effectenwereld daar geen belang bij heeft. Beleggers spannen eerder een rechtszaak aan. Een lezer omschrijft dit fenomeen zo. Wanneer een fietsenmaker mij een ondeugdelijke fiets verkoopt, kan ik hem in rechte aanspreken. Men wordt geacht naar redelijkheid en billijkheid deugdelijke waar te leveren. Door het advies van mijn bank ben ik nu al 80.000 gulden (op papier) verloren. `Daar hoef ik toch geen genoegen mee te nemen?' Er gaat veel veranderen in de effectenwereld. Eindelijk.

Vragen van lezers: hiele www.nrc.nl/geld