CORONA VAN STER WAARGENOMEN VANAF AARDOPPERVLAK

Astronomen van de universiteit van Hamburg zijn erin geslaagd de corona van een ster vanaf het aardoppervlak waar te nemen, zo melden zij in Nature van 2 augustus. De corona is de zeer ijle, maar zeer hete atmosfeer die de zon en andere zon-achtige sterren tot op grote afstanden omhult. De zon staat kosmisch gesproken zo dichtbij dat zijn lichtzwakke corona kan worden waargenomen als het licht van zijn heldere schijf tijdens een totale eclips (of door een telescoop met een rond masker) wordt afgeschermd, maar bij de puntvormige beeldjes van sterren is die truc natuurlijk niet mogelijk.

De aanwezigheid van de hete corona rond zon-achtige sterren kon tot nu toe alleen worden afgeleid uit hun straling in het ver-ultraviolet en op röntgengolflengten, dus met telescopen in de ruimte. Een heel klein deel van de straling van de corona wordt echter uitgezonden op golflengten die deels in het gebied van het spectrum liggen dat ook vanaf het aardoppervlak toegankelijk is. De drie sterkste van deze lijnen, geproduceerd door hoog geïoniseerde ijzeratomen, hebben een golflengte van respectievelijk 338, 530 en 637 nanometer. Pogingen om ze waar te nemen hadden tot nu toe echter geen succes.

Jürgen Schmitt en Rainer Wichmann zijn er nu in geslaagd met een van de vier nieuwe telescopen van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in Chili de UV-lijn van 338 nanometer te detecteren. Deze telescoop, die een spiegeloppervlak van maar liefst 52 m² heeft, werd daartoe 50 minuten lang op CN Leonis gericht: een lichtzwakke ster op een afstand van slechts 8 lichtjaar van de zon. Uit de gemeten lijnsterkte kon de totale hoeveelheid straling uit de corona worden afgeleid en die bleek goed overeen te komen met de waarde die eerder was afgeleid uit metingen met röntgensatellieten.

De twee astronomen suggereren dat bij langere belichtingstijden ook zwakkere emissielijnen gedetecteerd zullen worden, waardoor het eindelijk mogelijk wordt de corona van sterren ook met telescopen op aarde te bestuderen. Aangezien zulke telescopen beter bereikbaar zijn dan ruimtetelescopen en ook een veel hogere spectrale resolutie bieden, zou het onderzoek aan stercorona's zo een nieuwe impuls kunnen krijgen. In feite wordt met het werk van de twee astronomen een historische cirkel gesloten. Zestig jaar geleden werd namelijk ook door waarnemingen vanaf de aarde het karakter van de allereerste corona, die rond de zon, ontdekt.