Wat ze je op Harvard niet leren

Waarom doen topmanagers soms zulke domme dingen?

Bestuursvoorzitter Nina Brink vergat vorig jaar bij de beursgang van internetaanbieder World Online in het prospectus de optieregeling te laten opnemen die haar was toegezegd. Ook bleek haar profijtelijke winstdelingsregeling op een pakket verkochte aandelen niet vermeld. Weg opties, weg winstdeling.

De commissarissen van internet-financier Newconomy liepen door een procedurefout hun optieregeling bij de beursgang mis. Maar zij compenseerden het gemis door met een financiële garantie van topman Maurice de Hond gewoon aandelen te kopen. Het duurde elf maanden voordat de buitenwereld van de ,,vergissing'' op de hoogte werd gebracht.

De financieel directeur van uitzendbureau Content vergat voorafgaand aan de overname door de Belgische concurrent Creyf's dat er nog 53.846 eigen aandelen in depôt bij de bank lagen. Daardoor kocht hij op de effectenbeurs te veel aandelen in om te voldoen aan de verplichtingen van een personeesloptieprogramma. De bank die hem adviseerde vergat het kennelijk ook. Later bleek dat in het jaarverslag, dat door een accountant was goedgekeurd, ook de verkeerde cijfers hadden gestaan. De aandeleninkoop kwam de financieel directeur, zijn collega en de president-commissaris zeven weken geleden op een voorwaardelijke boete van 20.000 gulden te staan wegens beurshandel met voorkennis.

De gebroeders Baan wisten eind 1999 niet meer hoeveel aandelen Baan hun beleggingsmaatschappij Vanenburg nog bezat. Daardoor kwamen zij er maanden te laat achter dan hun bank een pakket had verkocht, dat hun resterende aandelenbelang daardoor net minder dan 10 procent van het Baan-kapitaal was geworden en dat zij de wijziging prompt aan de beurswaakhond STE hadden moeten melden. De omissie kostte Vanenburg 75.000 gulden in een schikking met het Openbaar Ministerie.

Topman Paul Smits van KPN kreeg in maart opeens een ingeving. Hij kocht 8.980 in koers gedaalde aandelen van KPN. Toen drong tot hem door dat die aankoop gezien de hectische ontwikkelingen rond KPN niet zo slim was en hem kwestbaar maakten voor beschuldigingen van handel met voorkennis. Een week later verkocht hij de effecten weer. Winst: 2.379 gulden.

Een beursgang (World Online, Newconomy), een overname (Content) en een reorganisatiefase (KPN) zijn kritieke momenten in het bestaan van een onderneming. Juist in zo'n fase is de interne en meestal ook de externe controle op de gang van zaken op zijn best. Ondernemingen worden binnenste buiten gekeerd en de inhoud, zowel bezittingen als schulden, wordt beschreven en getoetst op waarde en eventuele risico`s. Alles moet kloppen.

De hectische omstandigheden worden sommige topmanagers dan kennelijk te veel. Een prospectus voor een beursintroductie (laten) maken, een constante stroom beleggers toespreken om de aandelen van je bedrijf te verkopen, de media, je adviseurs aansturen, fiat krijgen van de beurs, het houdt een paar weken niet op. Bij overnamebesprekingen is het niet anders. Over duizend en een bedrijfsmatige, fiscale, juridische en persoonlijke zaken moet worden onderhandeld.

Op meerdere borden tegelijk schaken is een vak apart en de meeste ondernemers doen dat maar één keer in hun leven. Zij zijn ook maar gewone mensen, met hun onzekerheden en slechte momenten. Zij lopen in zulke kritieke fases op hun tenen en glijden uit over een bananenschil, alle inzet van hun dure financiële, juridische en pr-adviseurs ten spijt.

Ondernemers zijn ezels, noemde ex-topman P. Fentener van Vlissingen zijn bestseller over zijn jaren aan de top in zijn familiebedrijf SHV en de wisselwerking tussen bedrijfsleven, politiek en samenleving.

Of zijn de ,,blunderaars'' juist de echte ondernemers? De draufgängers die in hun onconventionele stijl van leidinggeven maling hebben aan pietluttigheden als winstdelingen op verkochte aandelen, optieregeltjes, een restant aandelen in een effectendepôt of wat handel op de effectenbeurs. Het zou kunnen, maar dan stonden hun bedrijven er nu wel beter voor.

Een minder vleiende verklaring is dat zulk geblunder in de aard van het beestje zit. Wie gewend is de baas te zijn, de beslissingen te nemen, zijn zin te krijgen en tempo te maken, loopt een groter risico op blunders.

In reguliere activiteiten in het zakenleven, waarin de tijdsdruk minder groot is en boekhouders en adviseurs de volgende dag nog even naar de genomen belissingen kunnen kijken, worden plooien sneller gemakkelijk weer recht getrokken. Onder het motto: voortschrijdend inzicht.

Maar als het zakenleven een hectische wending neemt, zijn sommige ondernemers kennelijk minder gestructureerd in hun beleid dan zij tegenover de buitenwereld wel doen voorkomen en hebben zij meer op met de grote lijnen dan met de uitwerking van ,,details''.

God zegene de greep is geen managementstijl die op de Harvard Business School wordt onderwezen, maar dekt waarschijnlijk vaker de lading dan bedrijven en topmanagers willen toegeven.

Hoe autocratischer het leiderschap, hoe meer kans op missers. Noem het de nonchalance van de macht.