Tijd en techniek breekpunten Koerskrace

Het consortium Mammoet-Smit wil half september beginnen met het hijsen van de Koersk, maar vertraging dreigt. `We geloofden dat alles sneller en soepeler zou gaan.'

De bergers van Smit Internationale moeten zo langzamerhand slapeloze nachten hebben over de gezonken Russische onderzeeboot Koersk. Of wellicht speelt het wijsje Give me five minutes more door hun dromen, want Smit moet over een week of zes klaar zijn met de voorbereidingen. Nu blijkt dat het boren van gaten in de romp niet zo soepel gaat als gehoopt, lijkt het elastiek van het tijdschema tot het uiterste te zijn opgerekt.

Elke bergingsoperatie heeft te maken met een hoge tijdsdruk, maar de berging van de Koersk is een race tegen de klok vanaf het ogenblik dat het hijsbedrijf Mammoet in mei de order van 65 miljoen dollar verwierf. Mammoet troefde het consortium Heerema-Smit onder meer af door de toezegging dat het – anders dan de concurrentie – nog wel dit jaar kan bergen. Het consortium Mammoet-Smit wil half september beginnen met hijsen, omdat met het invallen van de herfst het weer in de Barentszzee onvoorspelbaarder en vaak ook slechter wordt. De ruimte die bergingsoperaties doorgaans in het tijdschema hebben, ontbreekt in dit geval volledig. Bij de eerste presentatie van de bergingsplannen in Moskou eind juni zei Smit-directeur H. van Rooij dan ook: ,,Er hoeft maar iets te gebeuren en we zitten achter op schema.''

Dat `iets' lijkt nu te zijn gebeurd. Er moeten 26 gaten worden gemaakt in zowel de binnen- als de buitenwand om de hijskabels te kunnen bevestigen. Inmiddels is gebleken dat dit meer tijd kost dan in elk geval de Russische autoriteiten hadden verwacht. De duikers van het Noorse DSND hebben geworsteld met de leidingen en hoge-drukflessen tussen de binnen- en de buitenwand en met de rubberen laag op de buitenzijde, de `sluiptechnologie' die de opsporing met sonar door de vijand moet bemoeilijken. Op de officiële Russische website kursk.strana.ru spreekt admiraal M. Motsak zijn `spijt' uit over het feit dat de apparatuur aangepast moest worden: ,,We geloofden aanvankelijk dat alles sneller en soepeler zou gaan.''

De tegenvaller met de gaten werpt licht op twee belangrijke aspecten van de operatie: tijd en technologie.

In de Nederlandse bergers- en offshorewereld, die overigens niet vrij is van enige jalousie de métier, wordt nu al druk gespeculeerd over vertraging van de berging en zelfs uitstel tot volgend jaar zomer. ,,We overwegen een pooltje op te zetten, waarbij kan worden gegokt wanneer er een persbericht van Mammoet-Smit naar buiten komt'', zegt een speler. Smit beklemtoont echter dat de operatie nog altijd op schema ligt. Of dat zo is, is niet te controleren want het consortium weigert het tijdschema openbaar te maken.

De tijdsdruk heeft de Noorse Nuclear Protection Authority al eerder gebracht tot de uitspraak te vrezen dat de berging van de Koersk mogelijk een haastklus wordt. Geen aantrekkelijke gedachte met een onderzeeboot, die twee kernreactors en enkele onontplofte torpedo's aan boord heeft. De Kursk Foundation heeft vorige week een veiligheidsstudie gepubliceerd, waaruit blijkt dat er zelfs bij een eventuele ontploffing geen gevaar is dat de reactors opnieuw in werking treden. Niettemin, als tijdsdruk al als een probleem wordt ervaren, hoe zit dat met een verhoogde tijdsdruk?

Wat de technologie betreft, heeft de Kursk Foundation altijd laten weten dat alleen proven technology gebruikt mocht worden. In het goedkeuringstempel dat de Foundation vorige week drukte op het bergingsplan van Mammoet-Smit is dat al wat afgezwakt tot een ,,minimum aan experimentele technieken''. Mammoet-Smit spreekt in zijn bergingsplan nog slechts van ,,beproefde technologie, waar mogelijk''. De apparatuur voor het maken van gaten was in elk geval niet volledig beproefd en volgens Motsak nooit onder water getest.

Dat geldt overigens ook voor de zaagmachine, waarmee de kop van de Koersk moet worden gehaald. De zaag is op het land getest op een oud schip en inmiddels op de staalsoort waarvan de Koersk is gemaakt. Of de zaag van Smit ook onder water functioneert zal maandag blijken, als met het afsnijden wordt begonnen. Voor het zaagwerk staan twee dagen. De duikers mogen dan niet beneden zijn, omdat er explosiegevaar is van onontplofte torpedo's.

Onduidelijk is overigens hoe en of er nog torpedo's zijn in de onderzeeboot. Er zijn geen onontplofte torpedo's meer, zei vice-admiraal M. Barskov vorig week op een persconferentie in Brussel, en verklaarde even later op tv: er zijn nog wel torpedo's.

Op nagenoeg hetzelfde ogenblik verklaarde Motsak in Moermansk: er zijn nog wel torpedo's, maar niet op de plek waar wordt gezaagd. ,,De Russen weten helemaal niet of er nog torpedo's zijn'', concludeert I. Kudrik van de Noorse milieuorganisatie Bellona: ,,Maar zelfs al zet een explosie niet de reactoren in werking, lekker is het natuurlijk niet.''

Mochten de bergers ongeschonden en op tijd kunnen beginnen met hijsen, dan kan het weer nog roet in het eten gooien. Zonder een voorspelling van langdurig goed weer, zegt Mammoet-Smit niet te hijsen. Wat als het weer omslaat tijdens het hijsen? Anderhalve maand voor het uur U verklaren de bergers hierover: ,,Gedetailleerde procedures voor alle mogelijke scenario's zijn in ontwikkeling.''

Koersk: www.nrc.nl/dossiers