Genocide: Krstic niet de hoofdschuldige

Het VN-tribunaal in Den Haag heeft voor het eerst iemand veroordeeld voor genocide. Generaal Krstic kreeg 46 jaar cel. Levenslang lijkt het tribunaal te reserveren voor de drie belangrijkste verdachten: Karadzic, Mladic, en Miloševic.

Openbaar aanklager Mark Harmon zette eind juni zwaar in. Na intensieve discussies onder leiding van Carla Del Ponte besloten de aanklagers van het Joegoslavië-tribunaal in het requisitoir tegen Radislav Krstic om de Bosnisch-Servische generaal veroordeeld te krijgen voor genocide in Srebrenica. Genocide is volgens veel volkenrechtsgeleerden de zwaarste van alle oorlogsmisdaden; de aanklagers moeten de intentie bewijzen om een bevolkingsgroep geheel of gedeeltelijk uit te roeien. Harmon eiste acht keer levenslang omdat Krstic verantwoordelijk was voor ,,de organisatie en uitvoering van de grootste massamoord in Europa sinds de Holocaust''.

Het was tot gisteren bij het Joegoslavië-tribunaal nog nooit gelukt iemand voor volkerenmoord veroordeeld te krijgen. Twee pogingen van de aanklagers strandden wegens een gebrek aan bewijs. Maar even voor vier uur oordeelde tribunaalrechter Almiro Rodrigues dat Krstic zich schuldig heeft gemaakt aan genocide. Het is de eerste keer dat iemand in Europa voor volkerenmoord wordt veroordeeld sinds de misdaad in 1948 is omschreven in de Geneefse Conventies. In Afrika heeft een VN-tribunaal al `ervaring' met deze oorlogsmisdaad, stelde Rodrigues in zijn vonnis. Naar aanleiding van de gruwelen in Rwanda van mei 1994 besloot de Veiligheidsraad, in navolging van het Joegoslavië-tribunaal, tot oprichting van een tribunaal voor Rwanda. Voor deze rechtbank zijn inmiddels al acht mensen voor volkerenmoord veroordeeld. Deze bewijsvoering droeg ertoe bij dat de Bosnische-Servische generaal Krstic gisteren voor genocide is veroordeeld.

Krstic was in juli 1995 ondercommandant en commandant van het Bosnisch-Servische Drina-korps dat de moslim-enclave Srebreniva veroverde. De Nederlandse VN-soldaten van Dutchbat, onder leiding van overste Ton Karremans, konden de enclave – door de VN uitgeroepen tot `veilig gebied' – niet beschermen. Na de verovering werden de mannen en jongens gescheiden van de vrouwen en kinderen. Massale moorden en deportaties volgden. ,,Zeven- à achtduizend mannen werden gevangen genomen en bijna allemaal gedood door de Servische strijdkrachten'', concludeerde Rodrigues in het vonnis. ,,Slechts een enkeling heeft overleefd, en sommigen hebben voor dit hof getuigd over de verschrikkingen van de massa-executies waaraan zij als door een wonder zijn ontkomen.'' Toen de rechter deze passage voorlas, schoof Krstic die de ruim negentig rechtszittingen meestal onbewogen en stoïcijns aanhoorde – heen en weer op zijn stoel. Gekleed in een donker kostuum en een goudkleurige geblokte das, maakte de generaal een nerveuze indruk. Zijn bijnaam is Sepa, de Kreupele: Krstic verloor een been in de oorlog in Bosnië. En zwaar leunend op zijn krukken strompelde hij gisteren, zonder prothese, de rechtszaal binnen.

Volgens de Portugese rechter heeft Krstic zich in Srebrenica schuldig gemaakt aan genocide. De advocaten van de generaal probeerden nog aan te tonen dat deportatie en doden bij een `normale' oorlogsvoering horen. Volgens het duo Nenad Petrušic en Tomislav Visjnic was er geen sprake van volkerenmoord, want de vrouwen en kinderen werden gespaard. Maar wanneer aan een patriarchale samenleving de mannen en jongens worden onttrokken, dan wordt zo'n gemeenschap uitgeroeid, betoogde aanklager Harmon tijdens het proces. Die redenering is overgenomen door de rechter en hij legde een straf op van 46 jaar.

Conform het gebruik in zijn land, de Verenigde Staten, eiste Harmon een zwaardere straf: acht keer levenslang. Maar de rechters van het tribunaal, onder leiding van de Fransman Claude Jorda, houden vast aan de gebruiken op het Europese vasteland: een `realistische' strafmaat; hoewel de 53-jarige Krstic bijna honderd jaar is wanneer zijn straf erop zit.

Krstic' advocaten gaan in hoger beroep. Volgens de statuten van het tribunaal gaat de beroepskamer na of de drie rechters onder leiding van Rodrigues de bestaande procedures en wetgeving hebben nageleefd. Met zijn interpretatie van genocide heeft Rodrigues een nieuwe omschrijving gegeven aan het begrip en dat maakt het hoger beroep extra interessant en belangrijk. Een uitspraak wordt trouwens niet binnen een jaar verwacht en tot die tijd blijft Krstic in Scheveningen. Als hij is uitgeprocedeerd, zal hij zijn straf in een ander land uitzitten.

Rodrigues omschreef in zijn vonnis de Bosnische-Servische generaal als ,,een professionele militair'' die waarschijnlijk niet op eigen initiatief besloot tot de massamoorden. ,,Het is aannemelijk dat een ander dan u heeft besloten het bevel te geven alle mannen van strijdbare leeftijd te executeren'', zei Rodrigues. Tijdens het proces dat ruim vijftien maanden heeft geduurd, beweerde Krstic steeds dat legerleider Ratko Mladic aan de vooravond van de verovering van Srebrenica het bevel van hem heeft overgenomen. Bij de bepaling van Krstic' strafmaat is er rekening mee gehouden dat er personen zijn die een grotere schuld hebben in de genocide op de Balkan dan Krstic. Levenslang lijkt het tribunaal te reserveren voor de drie belangrijkste verdachten: de Bosnische-Servische leider Radovan Karadzic, opperbevelhebber Ratko Mladic, en ex-president van Joegoslavië Slobodan Miloševic.