Een kat met een dubbelleven

Het dankwoord in boeken is doorgaans weggelegd voor de immer geduldige geliefden of ouders van schrijvers; in de nieuwe roman van Laura Restrepo geeft de rij namen echter het procédé van de roman prijs. De donkere bruid is namelijk geen roman, maar een journalistieke documentaire die tot stand kwam dankzij de genoemde mensen die weer deels personage zijn geworden. De vorm van journalistieke roman of fictieve documentaire wekt nieuwsgierigheid op en laat je tegelijkertijd kinderlijk onbevredigd achter. Is het nou waar of niet waar wat er staat?

De Colombiaanse Restrepo (1950) — ooit als politicoloog en literatuurwetenschapper verbonden aan de universiteit — verkoos de dagelijkse politiek en de journalistiek boven de universiteit en publiceerde ook een groot aantal romans en een kinderboek. Twee jaar geleden verscheen in het Nederlands Luipaard in de zon, het vendettaverhaal over twee drugsfamilies. Restrepo's werk leverde haar de titel `vrouwelijke Gabriel García Márquez' op. Nu wordt elke Zuid-Amerikaanse schrijver of schrijfster wel vergeleken met Márquez of Allende en allemaal kunnen ze wel een spannend, vlot geschreven verhaal vertellen vol passie, haat, wraak, ziekte en een snufje politiek in roerige tijden. In dat opzicht vormt De donkere bruid geen uitzondering op de gouden Zuid-Amerikaanse formule.

De vertelster is een journaliste die zichzelf tot taak heeft gesteld het leven in het Colombiaanse dorpje Tora ten tijde van een beroemde staking te beschrijven. Tora stond destijds (in de jaren vijftig) bekend om de olievondsten. Met de werkgelegenheid die de olie genereerde, groeide ook de hoerenwijk La Catunga. De journaliste vindt in de archieven behalve stakingsberichten ook een foto van een mooie, katachtige schoonheid, het halfbloedindiaanse meisje Sayonara. Ze besluit Sayonara's levensloop te documenteren en haar een identiteit te geven wanneer ze verneemt dat ze als `ongrijpbare' prostituée de mannelijke bevolking het hoofd op hol bracht. De journaliste interviewt voor haar portret onder meer de oude madame van Sayonara, enkele gewezen minnaars, de ex-echtgenoot, de gynaecoloog, collega-prostituées en een paar voormalige dorpsgenoten. Maar terwijl Restrepo het verhaal ontrafelt, lijkt Sayonara ineens als puber uit de omringende regenwouden in het dorp op te duiken. Het eigenzinnige meisje laat zo weinig over zichzelf los dat ze de belichaming van de mystificatie wordt, de ideale basis voor een prostituée en een romanleven.

Restrepo bouwt De donkere bruid op als een spannende reconstructieroman, af en toe onderbroken door journalistieke reflecties over de schrijftechniek en het meisje. Het is de paradox waarop De donkere bruid drijft en die je als een detective op zoek naar de waarheid, aan het lezen houdt. Het `feit' dat de foto van Sayonara de omslag siert, sterkt je geloof in het documentaire karakter van het boek, maar Restrepo maakt één foute tijdsberekening (de kleine zusjes van Sayonara blijven wel heel lang klein), wat je weer doet twijfelen aan authenticiteit.

Literair beoordeeld, is De donkere bruid een vlot en met humor geschreven portret van een meisje en het harde, tropische dorpsleven temidden van kleurrijke klanten en collega's. Spectaculair is het boek niet en de vergelijking met Márquez is iets te veel eer, maar niettemin is het prettige vakantieliteratuur. Restrepo intrigeert omdat ze, en niet alleen in het dankwoord, met de genres literatuur en journalistiek en met de wetten en normen van kunst en werkelijkheid speelt. En in hoeverre Sayonara bestaan heeft, misschien zelfs nog leeft? Laura Restrepo is de enige die het antwoord kent. Als almachtige verteller.

Laura Restrepo: De donkere bruid. Uit het Spaans vertaald door Aline Glastra van Loon. Meulenhoff, 350 blz. ƒ45,-