`Wij schreeuwen soms wat harder'

Een spoor van incidenten achtervolgt de familie Nikolic, Roma-zigeuners die in de provincie Utrecht zijn neergestreken. Waar de caravans van de familie ook parkeren, een leger aan goedbedoelende hulpverleners, advocaten en geïnteresseerden in hun kielzog, overal blijkt het simpelweg niet te klikken tussen de zigeuners en hun nieuwe omgeving. ,,Wij schreeuwen soms wat harder. En als er iemand komt eten, maken wij muziek'', zegt grootmoeder Elisabeth Nikolic.

Niet alleen de muziek is de oorzaak van botsingen tussen de familie Nikolic en hun omgeving, blijkt uit de Zembla-documentaire Zigeunerspel, die Nederland 3 vanavond uitzendt. Sinds de familie in 1977 langs de A2 bij Utrecht neerstreek, blijkt het Nederlandse integratiebeleid hopeloos te falen en worden Wlasco Nicolic en zijn familie heen en weer gepingpongd in een failliet systeem. En wiens schuld is dat, is de belangrijkste vraag die de documentairemakers zich stellen.

Het begint nog vrij onschuldig, alles vol goede bedoelingen. De familie Nikolic krijgt van de overheid een verblijfsvergunning als zij erin toestemt de caravan te verlaten en in een rijtjeshuis te gaan wonen. Dát is pas integratie, moeten de beleidsmakers gedacht hebben. Alles krijgen ze, zelfs de door henzelf ingegooide ruiten worden vergoed.

En dan begint de ellende. Buren klagen over geluidsoverlast en ,,vallende voorwerpen om ruzies kracht bij te zetten''. Hun huizen worden na jaren van overlast ontruimd en de familie vestigt zich uiteindelijk in Driebergen, maar ook daar zijn ze niet welkom – waarna een even bizarre als hopeloze zwerftocht begint.

Hoe deze tocht van vorig jaar is begonnen, wordt door de makers van Zigeunerspel goed gedocumenteerd weergegeven. Na (opnieuw) veel overlast krijgt Nikolic een oprotpremie van de gemeente Driebergen van zes ton, dit tot woede van de provincie. De familie begint te zwerven, maar mag zich nergens vestigen zolang de oprotpremie niet terugbetaald wordt. Tot die tijd wil geen enkele gemeente haar vingers branden aan de familie, waarop een vruchteloze zwerftocht langs plaatsen als Maarn, Utrecht, De Bilt en Bilthoven volgt.

Faalt het integratiebeleid of zijn de zigeuners gewoon lastig? Zembla roept de vraag zelf op, maar wil of kan geen antwoord geven. Misschien wel omdat de discussie veelvuldig ontaardt in hele en halve verdachtmakingen over en weer, kracht bijgezet door grote woorden met veel kruitdamp.

Wat er precies is gebeurd tussen de familie Nikolic, de overheid en de omwonenden, blijft onduidelijk. Eén observatie blijft wel hangen: het poldermodel heeft niet gewerkt.

Zembla, VARA/NPS, Ned.3, 21.20-22.00u.