Mevrouw Fox kan al paardrijden

De president vermaakt zich nog opperbest. Maar toch groeit onder de Mexiaanse bevolking het ongeduld. Wanneer gaat Vicente Fox eindelijk eens echte veranderingen tot stand brengen?

,,Natuurlijk is er iets veranderd in Mexico. De vrouw van de president heeft leren paardrijden.''

Op straat in Mexico-stad laten de cynici weer van zich horen. Toen Vicente Fox Quesada een jaar geleden tot president werd gekozen, was de verrassing zo groot dat zelfs de grootste zwartkijkers de toekomst met nieuwe moed bekeken. De charismatische cowboy en oud Coca-Cola-bestuurder veroverde als kandidaat van de conservatieve Partido de Acción Nacional (PAN) het presidentschap op de `perfecte dictatuur' van de alomtegenwoordige Partido Revolucionario Institucional (PRI). Voornamelijk om zijn uitstraling, want ook in zijn eigen partij was hij een relatieve buitenstaander. Juist dat laatste, een belangrijke bron voor zijn populariteit bij een bevolking die afwilde van de corrupte politieke klasse, zit hem nu in de weg.

Want acht maanden na zijn beëdiging staat het grootste deel van Mexico nog altijd met lege handen. De belangrijkste projecten van de nieuwe leider zitten in het slop. Of het nu om de strijd tegen de corruptie gaat, om de belastinghervorming of om het slepende conflict in de zuidelijke deelstaat Chiapas: alles is nog bij het oude. De economische ontwikkeling valt ook tegen. Niet alleen werd het verwachte groeicijfer van de Mexicaanse economie voor dit jaar al bijgesteld van zeven naar tweeeneenhalf procent, vorige week maandag openbaarde zich bovendien een tegenvaller van ongeveer een half miljard gulden op de staatsbegroting.

De president zelf lijkt zich nog opperbest te vermaken. Hij maakte van de eerste verjaardag van zijn verkiezing, 2 juli, een persoonlijke feestdag door te trouwen met zijn voorlichter Marta Sahagún. Een in het katholieke Mexico zeer controversiële daad, daar Fox al eerder was getrouwd (en gescheiden). Vervolgens vertrok hij naar de Verenigde Staten om daar – vooralsnog vergeefs – te pleiten voor de legalisering van de miljoenen illegale Mexicanen. Eenmaal terug kondigde hij trots aan dat de paardrijlessen die zijn bruid had gekregen, eindelijk hun vruchten hadden afgeworpen en dat hij in oktober weer op reis gaat, onder meer naar de paus. Daaraan voorafgaand brengt hij in september een bezoek aan zijn vriend George W. Bush. Tussen het ontvangen van een voetbalteam en een groep buitenlandse studenten door meldde hij terloops dat er toch wel degelijk een belastinghervorming aan zat te komen, echt heel binnenkort. Alleen niet nu.

Dat de president zijn goede humeur weet te bewaren draagt ongetwijfeld bij aan zijn nog altijd grote populariteit. Hoewel vooral de verslagen PRI de aandacht probeert te vestigen op de aanschaf van peperdure handdoeken voor het presidentieel paleis (dadelijk al gedoopt tot `toallagate'), op procedurele slordigheden bij Fox' huwelijk en mogelijke onregelmatigheden bij de financiering van zijn verkiezingscampagne, kost het de president nauwelijks aanhang. ,,Fox is president geworden door zichzelf als een product te verkopen'', zegt politiek analist Joel Ortega. ,,Dat doet hij nu nog steeds. Het probleem is dat hij dat niet kan blijven doen. De Mexicaanse bevolking had veel moed nodig om een jaar geleden tegen de PRI te stemmen. Als die moed niet wordt beloond met echte veranderingen, kiest men de volgende keer weer voor het oude.''

In de krant Milenio vergeleek Ortega de president vorige week met een stierenvechter die de eerste twee delen van het gevecht mooi heeft doorstaan, maar die nu in het derde deel de stier (`het oude' in het artikel) moet doden. Dat dat niet eenvoudig is, merkt Fox dagelijks in het Mexicaanse parlement dat nog altijd wordt gedomineerd door de PRI.

Daar sneuvelde eerder dit jaar een van zijn meest ambitieuze plannen, de hervorming van het Mexicaanse belastingstelsel, die voorzag in een verlaging van de inkomstenbelasting en een verhoging van de BTW op een aantal eerste levensbehoeften en daarom behalve door de PRI ook door de linkse oppositie fel werd bekritiseerd. Verzekeringen van de linkse minister van Buitenlandse Zaken Castañeda dat belastingheffing via de BTW nodig was, omdat het rijke deel van de Mexicanen de inkomstenbelasting tóch altijd zou ontduiken, mochten daarbij niet baten.

Ook in de kwestie-Chiapas zette het parlement Fox de voet dwars. Twee weken geleden drukten de PRI en Fox' eigen PAN een nieuwe wet door over de rechten van de indianen in Mexico die veel minder ver ging dan een eerder presidentieel wetsvoorstel, daarmee volgens bezorgde demonstranten voor het parlementsgebouw een nieuwe gewapende opstand in de zuidoostelijke staat Chiapas riskerend. Het Ejército Zapatista de Liberación Nacional strijdt daar sinds nieuwjaarsdag 1994 voor meer autonomie en betere leefomstandigheden voor de indiaanse bevolking van Mexico. Fox stelde in zijn verkiezingscampagne dat hij de problemen in Chiapas `binnen een kwartier' opgelost zou hebben en trok kort na zijn aantreden inderdaad troepen terug uit Chiapas en beschermde de mars van de opstandige indianen naar de hoofdstad, dit voorjaar.

Waar in het geval van de zapatistas en het belastingplan Fox de voet dwars werd gezet, zo is er op andere gebieden, zoals de aanpak van de corruptie of van de geheel door de PRI gedomineerde zeer machtige vakbonden, nog geen noemenswaardig presidentieel initiatief geweest. Ironisch genoeg loopt het beleid van de grote vernieuwer Fox het beste op de gebieden waar hij het minst afwijkt van zijn voorgangers: een neoliberale economische politiek en een hartelijke relatie met de Verenigde Staten.

In Mexico neemt het ongeduld toe. ,,Fox moet snel een goede basis voor zijn beleid creëren'', zegt Elia Villaseñor Gómez, voorzitter van de onafhankelijke humanitaire organisatie Equipo Pueblo. ,,Hij dacht genoeg te hebben aan zijn populariteit en een regering waarin vertegenwoordigers van verschillende politieke stromingen zaten. Hij moet echter een brug zien te slaan naar de Mexicaanse samenleving en zo de basis voor politieke vernieuwing leggen. Want de politieke klasse leeft nog altijd in het verleden.''