Kok raakt door affaire met subsidies in tijdsprobleem

Alles op z'n tijd, zei premier Kok over de vraag over zijn eigen aanblijven. Maar geeft de affaire met Europese subsidies Kok wel de tijd een weloverwogen besluit te nemen?

,,Het is een hoofdpijn-dossier'', zei minister Vermeend (Sociale Zaken, PvdA), afgelopen winter. En dat is het.

Niemand kan ontkennen dat de boekhouding niet klopt rondom de besteding van vele honderden miljoenen aan Europees subsidiegeld. De Europese Commissie vordert 440 miljoen gulden terug: dat is een feit, waarover geen misverstand bestaat. Maar: who done it? - waar is het misgegaan in het labyrint van Brussel (EU), Den Haag (Sociale Zaken) en de rest van Nederland (arbeidsbureaus, besturen van sociale partners, uitvoerende organisaties, enz., enz.)?

Veel, zo niet de meeste aandacht gaat op dit moment uit naar PvdA-fractieleider Ad Melkert, die in het eerste paarse kabinet politiek verantwoordelijk was voor de Europese subsidiestromen naar de Nederlandse arbeidsmarkt. Oud-bewindslieden hebben wel vaker last gehad van hun verleden (Van Eekelen, Voorhoeve), maar voor Melkert komt het wel heel slecht uit. Want behalve de zaak zelf is er Melkerts positie binnen de PvdA.

Over de kwestie zelf hoeft Melkert niet onmiddellijk wakker te liggen. Het is opnieuw een casus die veel leert over de wijze waarop het (semi-)openbaar bestuur in Nederland is georganiseerd: in een oerwoud van deels gescheiden, vaak gedeelde en ook vaak ontlopen verantwoordelijkheden. Dat is het patroon dat steeds wordt blootgelegd: in de Bijlmerenquête, in onderzoeken naar de rampen in Enschede en Volendam. Als in Nederland iets misgaat, draagt iedereen schuld – en daarmee uiteindelijk niemand.

Het is nog te vroeg om een voorschot te nemen op de conclusies die oud-president Koning van de Algemene Rekenkamer nog moet trekken. Maar het gedrag van direct betrokkenen geeft al enige aanwijzing. Alle varianten zijn waar te nemen, variërend van opzichtige pogingen om de schuld alvast op andermans stoep te vegen (vakbondsbestuurders) tot zwijgen met pokerface (Melkert).

Na het Enschede-onderzoek kwam het kabinet met 90 `verbeterpunten' – voor iedere betrokkene wel een paar, zo ongeveer. Het kabinetsstandpunt inzake de Europese subsidiekwestie komt snel na verschijning van het rapport-Koning, eind deze maand. Premier Kok, die hierin de regie voert, is meester in politieke timing. De tijd heeft vaak in zijn voordeel gewerkt, maar deze keer biedt hem dat geen soelaas. Want er is dat andere `grote' moment, waarop Kok zal bekendmaken of hij weer beschikbaar is als PvdA-lijsttrekker.

,,Alles op z'n tijd, rustig in de juiste volgorde'' - het zijn gevleugelde woorden van Kok. In deze kwestie zou de ideale volgorde zijn: eerst de ESF-problemen de wereld uithelpen, daarna het besluit over zijn politieke toekomst bekendmaken. Maar dat laat zich moeilijk organiseren dit keer.

Mocht Kok besluiten door te gaan, dan is er betrekkelijk weinig aan de hand. De ESF-kwestie kan stap voor stap naar de collectieve schuldverdeling worden toegeleid. Maar mocht Kok bekendmaken dat hij terugtreedt, dan komt Melkert helemaal in het vuur van de belangstelling te staan. De VVD krijgt in de verkiezingscampagne een mooi onderwerp toegeschoven om de nieuwe PvdA-lijsttrekker op afstand te zetten en daarmee door te stoten als grootste partij. Oppositiepartijen CDA en GroenLinks kunnen de `janboel' etaleren die onder `paars' is ontstaan.