Ook bollen pellen niet meer cool

Bollen pellen. Wie weet nog wat dat is? Een broer en zus, geboren in de jaren twintig en woonachtig in de streek rondom Lisse, vertellen met veel geestdrift hoe zij vroeger met de kinderen uit de buurt aan lange tafels zaten te pellen. Manden stonden aan hun voeten. Met een mes schilden zij de droge schillen van de bloembollen. De schillen gooiden ze op de grond en de bollen in de mand. Voor iedere volle mand kregen we een dubbeltje, vertelt de bewoonster van de oude bollenschuur. ,,En als je snel werkte kon je op één dag wel acht manden vol krijgen.''

Programmamaker Nathan Plas maakte in 1998 voor de NCRV een radiodocumentaire over de bollenstreek, een kleurrijk gebied. De Hillegomse schilder Klinkhamer merkt in het programma op dat je in de negentiende eeuw in dit gebied ,,om de tien meter wel een schilderij kon maken''. Hoe anders is dat nu. Vorig jaar december wees minister Pronk (Ruimtelijke Ordening) in de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening de bollenstreek aan als gebied waar gemeenten en provincies in principe woningen mogen laten bouwen. Het groene hart blijft weliswaar `leeg' en nieuwe woonwijken zullen zo veel mogelijk verrijzen binnen de grenzen van de bestaande bebouwing. Maar als alle plannen doorgaan zal het oude bollen- en duinlandschap, de streek tussen Haarlem en Leiden, in 2030 ingrijpend zijn veranderd. Verschillende aantal Tweede-Kamerleden, natuurorganisaties en lokale politici hebben inmiddels laten weten bebouwing in de bollenstreek onwenselijk te vinden.

Plas heeft een programma gemaakt waarin landschappen en de veranderingen daarin slechts summier aan de orde komen. Daardoor ontbreekt een samenhangend kader en blijft de documentaire een beetje op de vlakte. De bollenschuur als karakteristiek gebouw staat centraal. Ooit stonden er 1.500 in het gebied, maar daarvan zijn er nog minder dan de helft over. In de schuren legden de bollenboeren de gewassen te drogen op lange houten stellingen. ,,Aan het knisperen kon je horen of ze droog waren'', zegt de auteur van een boek over bollenschuren. De gebouwen variëren in grootte en aanzicht, afhankelijk van de periode waarin ze zijn gebouwd en de rijkdom van de bollenfamilies. Met behulp van grote openslaande deuren kregen de boeren de optimale temperatuur voor het drogen van de bollen.

Zijn de schuren mooi? Monumentenzorg spreekt liever van ,,karakteristiek''of ,,cultureel historisch''. De stichting heeft een aantal schuren op een lijst geplaatst die als monument worden onderhouden en bewaard. Veel schuren hebben inmiddels een andere bestemming gevonden. Bollenschuren worden gebruikt als woonhuis, café, kerk en dienen zelfs als inspiratiebron voor kunstenaars. Het typisch Nederlandse verschijnsel van bollen pellen spreekt tot de verbeelding. Dat is zeker het geval wanneer Plas tijdgenoten aan het woord laat. Zij brengen de schuren tot leven zodat je voor je ziet hoe kinderen verstoppertje speelden tussen de bollenmanden, liedjes zongen tijdens het pellen en hun namen krasten in de houten stellingen.

De Bollenschuren, Radio 1, 0.04-0.45u.