`Belang veiligheid patiënt onderschat'

Ondanks tegenstribbelen van ziekenhuizen vindt de hoogste baas van de Inspectie voor de gezondheidszorg, J.H. Kingma, een task force hoognodig. Die moet allereerst achterhalen hoe vaak onnodige sterfgevallen en bijna-fouten in ziekenhuizen voorkomen.

Verontwaardigd en verbaasd reageerden de ziekenhuizen en medisch specialisten vorige week op het plan van inspecteur-generaal J.H. Kingma, om een nieuw instituut op te richten ter verbetering van de patiëntveiligheid in Nederlandse ziekenhuizen, verpleeghuizen en andere instellingen. Naar aanleiding van een sterfgeval van een bevallen vrouw in een Tiels ziekenhuis, stelde Kingma vorige week dat jaarlijks twee tot drieduizend patiënten onnodig overlijden.

Onzin, vinden onder meer de Orde van medisch specialisten en de Nederlandse vereniging van ziekenhuizen (NVZ), wij doen al voldoende op veiligheidsgebied. En jaarlijks sterven er beduidend minder patiënten dan Kingma zegt. Vandaag reageert Kingma vanaf zijn vakantieadres in Friesland, waar hij uitsluitend per boot te bereiken is.

,,De sterftecijfers vormen nog maar het topje van een ijsberg. Eronder liggen alle andere calamiteiten, die zich voordoen ten gevolge van fouten. Zonder met absolute zekerheid aantallen te kunnen noemen, is duidelijk dat er iets moet gebeuren. We hebben het belang van de patiëntveiligheid stelselmatig onderschat.''

Sterven er jaarlijks wel of niet twee tot drieduizend patiënten onnodig?

,,Toen ik dat aantal noemde, drukte ik me heel voorzichtig uit. Als je de onderzoekscijfers over onnodige sterfte in Amerikaanse ziekenhuizen bekijkt en die extrapoleert naar de Nederlandse situatie, kun je op een veel hogere cijfers uitkomen, zo'n zesduizend onnodige sterfgevallen.''

Is het wetenschappelijk correct om Nederlandse sterftecijfers af te leiden uit een Amerikaans onderzoek in ziekenhuizen aldaar? Verschillen de gezondheidszorgsystemen in beide landen daarvoor niet te veel van elkaar?

,,Het kan zeker, de omstandigheden in de zorginstellingen hier verschillen niet wezenlijk van die in Amerika. Natuurlijk zijn de cijfers niet absoluut zeker, de Inspectie heeft geen eigen cijfers. Maar tien jaar geleden stelde de heer Tempelaar, een arts bij zorgverzekeraar Oost-Nederland, al dat in Nederland jaarlijks 4700 à 7500 patiënten onnodig overlijden. Ik zeg dus niets nieuws, ik vraag slechts aandacht voor een oud probleem. We besteden onvoldoende aandacht aan veiligheid en dat moet veranderen met een task force die zich uitsluitend met veiligheid bezighoudt, alle bestaande initiatieven coördineert en, aanvankelijk onder onze leiding, krachtige nieuwe doelen stelt.''

Is daarvoor een nieuw instituut nodig? Bestaande instellingen zoals de ziekenhuizen, de medisch specialisten en verschillende controle-instellingen werken toch al aan veiligheidsbevordering?

,,Dat is wel zo, dat zijn prachtige initiatieven, maar we zouden er meer van moeten merken. Het gaat te langzaam, omdat geen van de instituten zich uitsluitend met veiligheid bezighoudt. Een task force, met vertegenwoordigers van alle instellingen, kan de kennis bundelen en activiteiten coördineren, aanvankelijk onder leiding van de Inspectie. De ene partij speelt goed viool, een ander trommelt heel aardig, maar waar het om gaat is dat je van dit alles muziek moet maken. De richtlijnen en protocollen die nu bestaan, zijn vaak te globaal, omdat ze meer op doelmatigheid gericht zijn dan op veiligheid. En al komt een ziekenhuis goed door een accreditatie heen, dat betekent binnen het huidige systeem niet dat er niks kan gebeuren. Dat bleek vorig jaar in Maastricht, waar in een ziekenhuis een maand na de accreditatie een onnodige dode viel bij een bloedtransfusie.''

U wilt de meldplicht bij calamiteiten, die tot ernstige schade voor de patiënt leiden, herstellen?

,,Ja. Minister Borst heeft dat ook toegezegd. Daarnaast moeten we stimuleren dat artsen ook complicaties vaker vrijwillig gaan melden. Sommige specialismes zijn daar al ver in, zoals de chirurgen, die complicaties al jaren vrijwillig bijhouden in een register. Zij kunnen ook weinig verbergen: ze werken altijd in een team. De eerste taak van de task force is een systeem bedenken dat betrouwbare landelijke cijfers over beide categorieën oplevert. Zodat we straks precies weten hoe vaak zaken als onnodige sterfte en complicaties voorkomen. Die openheid past ook bij de nieuwe cultuur die de Inspectie nastreeft. Vanaf begin 2002 zetten wij ook onze reguliere onderzoeken op internet.''

Creëert u daarmee geen claimcultuur van patiënten tegen artsen?

,,De Inspectie deelt de bezorgdheid over een eventuele heksenjacht. Wij willen disfunctioneren binnen het gezondheidszorgsysteem opsporen, niet één persoon aan de schandpaal nagelen. Onlangs werd in Engeland een verpleegkundige ontslagen na 23 jaar trouwe dienst, nadat ze één keer een verkeerde -fatale- ampul had toegediend aan een patiënt. Dat vind ik onterecht, het systeem had moeten verhinderen dat de vrouw de ampul kon toedienen. Je moet je richten op verbetering van het systeem. Dankzij de huidige technologie kunnen artsen veel efficiënter werken, maar áls ze fouten maken, zijn de gevolgen vaak heel groot. Eén foute ampul en een patiënt kan overlijden. Wat betreft de berichtgeving op internet: we zullen daar geen namen van personen noemen en bevindingen bijvoorbeeld in grafieken weergeven.''