`Voedselautoriteit kan onnodige paniek voorkomen'

Jaarlijks ontvangt `Den Haag' vijfduizend meldingen van potentieel gevaarlijk voedsel. Twee departementen bundelen hun expertise.

Met de start van project Foodguard boekt de Nationale Voedselautoriteit (NVa) vandaag haar eerste wapenfeit. De bekritiseerde nieuwe dienst van de ministeries van Landbouw en Volksgezondheid is daarmee begonnen aan wat Roel Bekker ,,het langzaam uitbouwen tot een krachtige autoriteit'' noemt.

Bekker, secretaris-generaal op Volksgezondheid, is tevreden over de dienst en over de opzet ervan. ,,In plaats van kritiek te leveren op het vermeende verknipte karakter van de dienst zouden mensen moeten inzien dat het juist belangrijk is dat de twee ministeries samen de verantwoordelijkheid dragen voor een dergelijk belangrijk onderwerp'', zegt Bekker. ,,We zijn tot elkaar veroordeeld. Bij een stammenstrijd over wie de regie over de NVa voert heeft niemand baat.''

Project Foodguard is erop gericht de wet- en regelgeving op het gebied van voedselveiligheid in kaart te brengen. Alle wetten, regels en instanties die betrekking hebben op vlees, vis, groente en fruit worden geïnventariseerd om te kijken waar doublures zitten en, belangrijker nog, waar de gaten vallen. Plaatsvervangend directeur Dirk Meijer van de NVa: ,,Het is een versnipperd landschap, een echte lappendeken. Vooral aan het begin van de keten, bij de landbouw en veeteelt, zijn private organisaties zowel verantwoordelijk voor de productie, de kwaliteit als het toezicht. Dit laatste gaat er op termijn uit want dat is een publieke taak. De huidige praktijk sluit nog niet aan op het ideale model voor voedselveiligheid, dat is wel duidelijk.''

De ideale voedselpraktijk is namelijk van alle smetten vrij. En dat, zo leert het recente verleden, is nu bij lange na nog niet het geval. Het liefst zou Bekker bijvoorbeeld een volledig salmonella-vrije keten hebben, maar ,,dat vergt een enorme investering''. VWS kiest daarom vaak voor de second-best oplossing en laat, in het geval van de salmonella, op iedere verpakte kip een sticker plakken met een bereidingsadvies (`heet bakken'). ,,Maar duidelijk is dat de volksgezondheid de norm bepaalt waar de sector zich aan te houden heeft. Het interesseert uit oogpunt van volksgezondheid niet hoe een kalf wordt gefokt als het eindproduct maar veilig is'', zegt Bekker.

Uiterlijk eind 2002 moet de NVa echt `klaar' zijn. Een onafhankelijk instituut dat met gezag advies kan uitbrengen over voedselkwesties en overtredingen kan bestraffen door middel van bestuurlijke boetes. Dat is des te belangrijker nu blijkt dat de aangekondigde Europese Voedselautoriteit ,,steeds dunner wordt'' en slechts een onderzoeksinstrument dreigt te worden zonder enige mogelijkheid tot crisismanagement of beleidsvorming. Om nationaal de controle op voedsel wél goed te regelen hoeven volgens Bekker ,,niet eens zo vreselijk veel draconische maatregelen'' genomen te worden. ,,We doen het op dit moment al vrij redelijk. Voedsel is nog nooit zo veilig geweest.'' De kracht van de NVa zit hem kortom meer in de bundeling van die kennis dan in een hele trits nieuwe wetten.

De echte winst van de nieuwe autoriteit zit hem in de communicatie met de consument. Bekker: ,,Jaarlijks krijgen we zo'n 5.000 meldingen binnen dat er iets mis zou zijn met voedsel. Die moet je niet allemaal in de krant zetten, dat zorgt voor onnodige paniek. De NVa kan helpen bij het rationaliseren van de gezondheidsrisico's die met voeding te maken hebben.'' Meijer: ,,De reacties op vorige crises waren soms volledig buiten proporties, terwijl er geen enkel risico voor de volkgezondheid was.'' Maar een veeziekte als mond- en klauwzeer is dan weer net een voorbeeld van een crisis waar de NVa geen betrokkenheid bij zal hebben, omdat de dieren weliswaar ziek zijn, maar mensen het vlees zonder risico's gewoon kunnen eten.