`Koizumi kan Japan niet hervormen'

Kan premier Koizumi Japan hervormen? Nee, vinden velen: hij komt voort uit de partij die het land tientallen jaren heeft geregeerd en hij kan met die traditie niet breken.

Alle Japanse politici hebben zich gestort op een magische dans getiteld `hervorming'. Geen speech is meer compleet zonder verwijzing naar de magische choreografie, maar de enige die de kiezer er werkelijk mee in trance heeft weten te brengen is premier Junichiro Koizumi. Overal waar hij kwam tijdens de campagne voor de Hogerhuisverkiezingen van afgelopen zondag werd hij begroet door een uitzinnige menigte. Hij bezorgde zijn Liberaal Democratische Partij een grote overwinning.

Zo is de LDP gered door ontkenning van het eigen verleden. De LDP regeert immers al onafgebroken sinds de oorlog – uitgezonderd een jaar oppositie in 1993. Als er één partij verantwoordelijk is voor de structuur en de staat van huidig Japan is het de LDP. Maar kàn de LDP zichzelf ontkennen?

Oud-LDP'er Ichiro Ozawa meent van niet. ,,De bevolking maakt een grote vergissing als ze denkt dat Japan dankzij Koizumi zal veranderen'', zei Ozawa, tegenwoordig leider van de kleine, oppositionele Liberale Partij, gisteren na de verkiezingen. ,,Met deze uitslag heeft de bevolking de oude structuren van Japan juist bevestigd.'' Ozawa zelf heeft in 1993 de LDP voor korte tijd de macht ontnomen door met een groep getrouwen uit de partij te stappen en een coalitie met de oppositie aan te gaan. Deze coalitie ging echter al snel aan onenigheid ten onder en de LDP greep de macht terug.

De betekenis van Ozawa's woorden wordt duidelijk bij bestudering van de lijst LDP'ers die in Koizumi's kielzog in het Hogerhuis zijn verkozen. Een groot obstakel voor enigerlei hervorming zal bijvoorbeeld Kenji Koso worden, een voormalig topambtenaar van het ministerie van Posterijen. Koso kreeg een half miljoen voorkeurstemmen dankzij de steun van een zeer specifiek-Japanse organisatie die bewijst hoe problematisch veranderingen in Japan zijn: de `oud-hoofden van speciale postkantoren'. Privatisering van de posterijen is een van de hervormingsideeën die nu de ronde doen, maar deze belangrijke steunpilaar van de LDP zal dit zeker voorkomen zolang de LDP regeert.

Deze `oud-hoofden' vormen een nieuwe aristocratie in Japan. Toen het land in de negentiende eeuw werd gemoderniseerd en onder meer een modern poststelsel kreeg, had de overheid problemen om de landelijke spreiding van kantoren rond te krijgen. Dus werd op het platteland aan notabelen gevraagd of zij aan huis een zogenoemd `speciaal postkantoor' wilden opzetten. Juist omdat het kantoor aan huis is, privé-bezit dus, zijn deze kantoren uitgegroeid tot familiebedrijven die overgaan van vader op zoon, ook al is het kantoorhoofd rijksambtenaar. Eigen baas en toch ambtenaar, de meest comfortabele positie die een mens zich kan wensen. Dit verklaart tevens waarom de lobbygroep bestaat uit `oud-hoofden': de actieve hoofden zijn ambtenaren en mogen niet politiek actief zijn, dit nemen de gepensioneerden op zich die er belang bij hebben dat hun nakomelingen comfortabel kunnen blijven leven. Er zijn krap twintigduizend `speciale postkantoren' in het hele land, 80 procent van het totaal, maar de half miljoen voorkeursstemmen voor Kenji Koso bewijzen dat de invloed van de postmeesters veel verder reikt.

Zo zijn er veel politici binnen de LDP die hun bestaan te danken hebben aan belangengroepen die belang hebben bij instandhouden van het oude. De LDP is uiteindelijk een partij die regelrecht voortkomt uit de vooroorlogse generatie machthebbers. Koizumi zélf zit gevangen in deze traditie: zowel zijn vader, als zijn grootvader was minister. Hij preekt dat alles moet veranderen maar is niet in staat te breken met de traditie van zijn eigen familie door simpelweg te LDP, en de conservatieve machtsblokken op de achtergrond, achter zich te laten. Ook al is de inhoud van zijn uitspraken een regelrechte ontkenning van veel dat de LDP heeft opgebouwd.

Met ingang van nu zullen de tegenkrachten zich doen gelden, nu Koizumi begint met het concretiseren van zijn ideeën. Alle commentatoren speculeren over één vraag: hoe ver durft Koizumi te gaan? Moesten zijn uitspraken toch met een korreltje zout worden genomen en is hij bereid tot een compromis om de lieve vrede te bewaren? Of zet hij door tot de partij implodeert? De eerste optie zal tot verdere desillusie in het land leiden, de laatste tot een herschikking van het politieke landschap. Een peiling van de tv-zender Asahi onder alle kandidaten bij de laatste verkiezingen heeft aangetoond dat juist de grootste oppositiepartij uitermate positief staat tegenover Koizumi's ideeën.