De genade van een nauwkeurig geheugen

In Eilanden van graniet van de Amerikaanse schrijfster Sarah Stonich kijkt de 99-jarige Isobel Howard terug op haar leven. Haar lichaam is versleten, maar haar geest niet. Gekluisterd aan haar bed deelt Isobel haar herinneringen met haar jongste zoon Thomas, inmiddels ook een oude man, maar in elk opzicht ook nog steeds haar jongste zoon. `Toen ze beiden ineens opgelaten zwegen, voelde Thomas zijn moeders fysieke aanwezigheid sterker dan hij die in jaren had ervaren. De scherp afgetekende beenderen die niet altijd zo scherp waren geweest. Ze had vast ooit genoten van haar eigen fysieke ik, zoals ieder ander. Ze had als kind met blote benen rondgerend, als meisje gedanst; ze had haar baby's gevoed, had hem gevoed.'

De belangrijkste verhaallijn in Eilanden van Graniet is de buitenechtelijke relatie die de beste vriendin van Isobel, Cathryn, in de zomer van 1936 heeft. Deze relatie neemt een dramatische wending wanneer Cathryn en haar minnaar verdwijnen zonder dat er ooit nog een spoor van hen wordt teruggevonden. Stukje bij beetje vertelt Isobel zestig jaar later aan haar zoon de ware toedracht van dit verhaal dat het kleine dorpje Cypress die zomer in zijn greep hield.

Veel interessanter dan dit liefdesverhaal is echter de ontwikkeling die Isobel als persoon doormaakt. Na zes decennia blijken het heel andere herinneringen te zijn die uiteindelijk een veel diepere indruk hebben achtergelaten dan de gebeurtenissen die in de zomer van 1936 zo wereldschokkend leken. Isobels eigen huwelijk was in die zomer in een impasse beland. `Ze had zijn kinderen gebaard, had ze door magere tijden heengeholpen, had met hem in de winkel gewerkt. Wanneer ze nu naast hem stond, had ze het gevoel dat ze een verlengstuk was, een aanhangsel dat je niet meer zag of hoorde, maar waarop wel werd gerekend. Hij was zich haar bewust, zoals hij zijn eigen arm bewust was. Ze kon zich niet herinneren wanneer hij haar voor het laatst een grap verteld had, haar had meegelokt voor een ommetje, had geprobeerd haar een plezier te doen met iets kleins.'

Terwijl haar man Victor en hun twee zoons Thomas en Henry de zomer doorbrengen op een klein eilandje in het meer dat Victor gekocht had, blijft Isobel alleen met haar dochter Louise achter. Ze begint een hoedenatelier in zijn kleermakerszaak en laat zich verblinden door de romantiek van Cathryns buitenechtelijke passie. In retrospectief blijkt deze zomer een keerpunt in haar bestaan te markeren. Cathryns overspel zet Isobel aan het denken over haar eigen huwelijk en geeft haar de inspiratie om haar relatie nieuw leven in te blazen. Zestig jaar later wordt duidelijk dat de belangrijkste romantische fragmenten uit haar bestaan in haar huwelijk met Victor lagen. De passages over hoe ze Victor heeft ontmoet en hoe hij haar het hof maakte, horen tot de ontroerendste uit het hele boek.

De zomer luidt ook het einde in van Isobels alledaagse en beschermde leven als onschuldige jonge vrouw. Vier jaar later overlijdt Victor onverwacht. Kort daarna sneuvelt haar oudste zoon in de Tweede Wereldoorlog. Jaren later komt haar dochter Louise, dan zelf al moeder van twee dochters, om bij een verkeersongeval. Sarah Stonich belicht deze tragedies slechts zijdelings, alsof ze er alleen vanuit haar ooghoeken naar kijkt, door zich vooral te concentreren op die hete, broeierige zomer van zo lang geleden. De latere, tragische gebeurtenissen geven Isobels herinneringen een weemoedige ondertoon.

Eilanden van Graniet kan dan ook zonder overdrijving als een ode aan de kracht van herinneringen worden gekarakteriseerd.

Sarah Stonich: Eilanden van graniet (These Granite Islands). Uit het Engels vertaald door Hanka de Haas-Roos. Arena, 301 blz. ƒ39,50