Zeer oude aapmens ontdekt

In Ethiopië zijn fossiele resten van een mensachtige gevonden met een ouderdom van 5,2 tot 5,8 miljoen jaar. Het gaat om tanden en botdelen van een arm, sleutelbeen, hand en voet. De belangrijkste vinder van de botdelen is de Amerikaanse Ethiopiër Yohannes Haile-Selassie, die de botten vandaag in een artikel in Nature toewijst aan de soort Ardipithecus ramidus, waarvan tot nu toe de oudst bekende overblijfselen teruggingen tot 4,5 miljoen jaar.

Opmerkelijk is dat deze mensachtige rechtop liep, maar óók leefde in een bosachtige omgeving. Voor de in februari gepresenteerde Keniaanse mensachtige Orrorin tugenensis (6 miljoen jaar oud) geldt hetzelfde. Dit gegeven wekt twijfel over de al jaren bestaande standaardtheorie dat de voorouders van de mens rechtop gingen lopen toen ze het bos verlieten en op de savanne gingen leven. De savanne zou dan pas circa 4 miljoen jaar geleden de habitat der hominiden worden. De stamboom van de mens kent verschillende fasen. Homo erectus, de meest directe voorouder van de moderne mens, ontstond ongeveer 1,8 miljoen jaar geleden. Homo erectus kwam weer voort uit een of verscheidene van de vele oudere Australopithicus-soorten, waarvan Australopithecus afarensis (`Lucy') van 4,4 miljoen jaar geleden de bekendste is.

De nieuwe fossielen stammen uit een nòg oudere periode waarin de voorouders van de mens zich losmaakten van de voorouders van zijn naaste familielid in de dierenwereld: de chimpansee. Tot voor kort waren uit deze periode vrijwel geen fossielen bekend. De nu gevonden ondersoort van Ardipithecus ramidus is door Haile-Selassie Ardipithecus ramidus kadabba gedoopt. Kadabba betekent in de Ethiopische Afar-taal zoveel als voorouder. Maar of deze soort werkelijk een voorouder van de moderne mens is geweest, is onduidelijk. Evengoed kan het een voorloper van de moderne chimpansee zijn, of van een onbekende later uitgestorven lijn. Volgens Haile-Selassie is het wel een hominide. Sommige kenmerken van het gebit (vooral de kleine hoektanden) zijn voor hem een belangrijk argument: die komen niet voor bij bekende aapachtigen, maar wel bij latere voorouders van de mens. Het andere fossiel uit deze periode, Orrorin tugenensis, kan ook een voorouder zijn, maar evengoed een voorouder van de chimpansees of zelfs de gorilla's, zo schrijft hij in Nature. De `menselijke' kenmerken van het tandglazuur van het Orrorin-fossiel overtuigen hem niet.

De Franse vinders van Orrorin, die er wèl een duidelijke voorouder van de mens in zien, houden hun kruit nog even droog. Tegenover het persbureau AFP verklaarde Brigitte Senut dat ,,de nieuwe vondst aantoont dat de vroege hominide soorten veel gevarieerder zijn dan werd gedacht''.