Dreyfus in Amerika

Amerika kent geen koningen, voor VS-koningsdrama's zijn we afhankelijk van VS-presidenten. Gelukkig gedragen die zich vaak heel klassiek. Roosevelt was de begaafde vorst die pas op latere leeftijd (in de vorm van een rolstoel) de bochel kreeg die bij begaafde vorsten hoort. Volgde Truman, de man wiens nederlaag door één krant al werd uitgeroepen alvorens hij de troon besteeg. Had je Eisenhower, de diplomaat-soldaat, past ook in het rijtje. Mooier was Kennedy, the fornicating president, en vooral de apotheose van zijn bewind: al zijn hersens op de kofferbak van zijn limousine uitgesorteerd. Kwam Johnson, de boer die vanuit Texas als Cincinnatus tot het ambt werd geroepen.

Was Nixon next in line? Ik geloof het wel. Over hem ging de Dokwerk-documentaire die in het Nederlands De geheime wereld van Richard Nixon heet. Er was al veel vooraf geschreven over deze tweedelige docu, dus ik aarzelde. Was daar nog wel eer aan te behalen in verband met gras voor de voeten?

Na de beweeglijke zomerkijkers-zondagavond lang bankzitten en zappen had ik me voorgenomen het televisieaanbod van maandag 9 juli te volgen als een kalm denkend & voelend mens. Ik had in de gids BNN's Dwangbuis aangekruisd, puur op de titel. Altijd al iets met gekken gehad. Echte dan. Niet het type Bart de Graaff, het lollige kindmannetje dat zich weliswaar liet opsluiten, maar dan in een warenhuis. Bivakmutsje op en de echte vent spelen door zijn cameraman te slaan op basis van de verhouding werkgever-werknemer `Bart is de baas'. Raak je erg snel op uitgekeken.

Ik zag Ons soort mensen, een fakedocumentaire over een sukkel van een fotograaf die het boek Prediker eens naast zijn artistieke ambitie zou moeten leggen (`alles is ijdelheid'). Bevatte ijzersterke scènes en had filmer Roy Mallard zijn docu `drama' genoemd en zichzelf `een personage', dan was het leuk geweest. Maar als fake was Ons soort mensen absoluut fake.

Het vermelden waard is ook in AVRO's De achtbaan de volstrekte schipbreuk van Pelle Wybenga's punkbewerking van Goethe's Faust, in een setting à la Pinkpop met een Billy Idol-duivel die op lucifers kauwde.

,,Lucifers staat voor Lucifer, begrijpen jullie wel, kinderen?'' zou Professor Geert Mak zeggen. Hoe een sukkel een klassiek drama kan verprutsen, Wybenga's Faust was instructief.

Ik liet het maritieme drama Titanic, the true story zitten. Een kapitein die wegens eventuele antireclame ijsbergwaarschuwingen negeert en daardoor hoofdrolspeler wordt in een beste antireclamespot voor transatlantische scheepvaart die ooit werd gemaakt. Nee, dan toch maar Richard Nixon.

Het kan vreemd gaan. Hoe kalm en geduldig ook bekeken, een tv-avond is brokkelig. Maar je schrijft een stuk over zo'n avond en het verband dient zich als vanzelf aan. We hebben de elementen koningsdrama, gekken, sukkels en ambitie aangestipt. Al die thema's vond ik terug in de zozo-documentaire over Nixon in Dokwerk en dat `zozo' doet er dus meteen niet meer toe. Het sleutelwoord in het vaardig weergegeven Nixon-drama was Dilantin. Dit is eigenlijk een middel voor lijders aan vallende ziekte, maar tref een medisch lobbyist met een volle pot op zak, een man die toevallig Dreyfus heet, je zegt als Nixon ,,geef die pot maar aan mij'' en je bent een president met een heuse Dreyfus-affaire.

Nixon voelde zich een sukkel, maar had ambitie. Dat wrong. De Dilantin-pillen gaven hem moed. Ze hadden wel bijwerkingen, bijvoorbeeld dat alle moed je in de schoenen zonk, duizeligheid, paranoïa. En daar was Dreyfus weer, met een nieuwe pot. Nixon werd een gek, gevreesd door echtgenote (`de losse handjes van Dick') en onderdanen (`hij wil Damascus bombarderen'). Er wordt altijd gepraat over Watergate. De ware wortels van Nixons koningsdrama echter waren zijn zelfbeeld, ambities en een bloedeigen Dreyfus-affaire. Wat je ook over zo'n zozo-docu kunt zeggen, dat was een historische les.