Gekostumeerde lol in Groningen

Goedbedoelende amateurs bevestigen het cliché van de primitieve middeleeuwen in het Middeleeuws Theaterfestival. Maar sommige acteurs tillen het tijdperk over zijn eigen schaduw heen.

Op de brug van het station naar het Groninger Museum ontdek je ze al: de buitenlandse gasten. Ze spreken Deens, Frans, Italiaans en Engels; ze dragen naambordjes op hun revers en ze kijken ernstig. Naar Groningen zijn ze gekomen om over hun onderzoek over middeleeuws theater te praten. Ze bekijken dus, in het museum aan de brug, de theatrale expositie Hel en Hemel en achteraf vragen zij zich af wat de skelettenbergen te beduiden hadden. Nou ja, het was een sterk effect, die zaal vol beenderen van kloosterlingen uit het Groningse ommeland, en regisseur Peter Greenaway uit Groot-Brittannië had hun bekkens mooi belicht. En voldaan kuieren de leden van de Société Internationale pour l'Étude du Théatre Médieval de stad in.

Daar, in en om de Oude Kijk in `t Jatstraat, speelt zich iets af dat voor hen georganiseerd is maar ook voor anderen. Het Internationaal Middeleeuws Theaterfestival is laagdrempelig, want het is grotendeels gratis. Sommige producties gaan ook de provincie in en in Groningen-Stad heeft men eveneens dorpse speelplekken uitgezocht, intieme pleinen met kastanjebomen en gesnoeide linden.

Een van de voorstellingen heet Kop derveur! en de acteurs van Theatergroep Waark dragen sleets-grauwe kostuums. Ze spelen geen hovelingen maar middeleeuws klootjesvolk. Een blinde komt op slinkse wijze aan poen en een vissersechtpaar geraakt bij zware storm in een crisis. Veel geschreeuw en geruzie, maar eind goed al goed: misdaad loont niet en liefde overwint alles. Dat begrijp je zelfs wanneer je geen Gronings verstaat, want het podiumpje bevat verhelderende decorstukken. De hoogte van de uitklapbare houten golfjes geeft de windkracht aan en de mini-scheepsromp is het wankele huwelijksbootje. Zeilen fladderen door toedoen van acteurs en het geluid van een urinerende man wordt nagebootst door een speler die water in een glas giet. Dit is episch theater zoals Brecht het graag had gezien. Maar om het, à la de festivalleiders, modern te noemen: nou nee. Daarvoor is Waarks bewerking van twee 16de-eeuwse kluchten domweg te boertig.

En het kan nóg boertiger, nóg dommer. De Deense groep Hercules Disciple bestudeerde de Duitse `Fastnachtsspiele', gekostumeerde lol voor in de carnavalstijd, en haalde uit het genre een sub-genre tevoorschijn dat per definitie plat en vunzig is: het zogenaamde doktersspel. Dokter Jan geneest onder meer een man van zijn potentieproblemen en een vrouw van haar razernij; niet echt maar met behulp van hardhandige kwakzalverij. Een mooie kans voor assistent Augustin om onder de rokken van de dames te graaien. Het enige intelligente dat je over Et spil om en doktor kunt zeggen is dat het de vorm heeft van een revue: het ene nummertje, in de dubbele zin van het woord, na het andere komt voorbij en een ontknoping ontbreekt.

Wat heeft de Nederlandse groep Fluxus dan een knappe tekst gekozen, met een echte plot. Celestina is een compilatie van Fernando de Rojas' Tragicomedia de Calisto e Melibea: let op het woord tragiek. Iedereen sterft, een aardig liefdespaar net zo goed als de kwaaie hoerenmadam Celestina. Hiepie Hoogeveen regisseert de omvangrijke cast in de stijl van Toneelgroep De Appel: hoertjes op schommels of riekende balen stro, verlopen sujetten met vieze schmink. Een beetje commedia dell'arte en een scheutje eigentijds cynisme. Alleen: het doet je weinig. Dit zijn, net als de meeste andere festivalartiesten, goedbedoelende amateurs die het cliché van de primitieve middeleeuwen onbedoeld bevestigen.

Maar de Brit Bob Godfrey is meer dan een amateur of een cliché. Zijn energie houdt het publiek gevangen; zijn grappen snijden hout. Ze gaan over de dwaasheid van het verwerven van kennis: gelukkig is hij die niets weet. Intussen weet de dwaas in de op Erasmus' Lof der zotheid gebaseerde monoloog `Folly' genoeg om de hele middeleeuwse filosofie omver te werpen. Zijn gelukzaligheid heeft hij niet aan God te danken, maar aan een persoonlijk heroverde onschuld. Hij is de voorbode van het humanisme, van de renaissance.

Internationaal Middeleeuws Theaterfestival in en bij Groningen. T/m 7 juli. Inl. (050) 3636128 of www.let.rug.nl/~sitm.