Zwartepieten rond Via Networks

De beursgang van internetbedrijf Via Networks liep vorig jaar uit op een chaos. Deze week werd Bank Labouchere ondervraagd over zijn rol in het debacle.

Zoek de schuldige. De beurs, de betrokken banken of de beleggers zelf? De notering van het eerste internetbedrijf aan Beursplein 5, Via Networks, liep in februari vorig jaar uit op een chaos. Alle betrokken partijen zijn het er achteraf over eens. Maar niemand wil er de verantwoordelijkheid voor nemen.

Een groep boze beleggers heeft zich inmiddels verenigd in de stichting Viaclaim. De stichting onderhandelt al maandenlang met begeleidende bank Fortis over een schikking. Andere beleggers zijn, via een voorlopig getuigenverhoor, nog op zoek naar de ware `dader'. In het kader daarvan werd afgelopen donderdag Labouchere-bankier Frijters gehoord.

De koers van Via Networks explodeerde op de eerste handelsdag, vrijdag 11 februari 2000, op Beursplein 5 van een emissiekoers van 21 euro naar een slotkoers van 89 euro. Beleggers waren destijds vanwege de internethysterie zo gretig dat zij en masse bestens orders (zonder limiet) plaatsten bij hun banken, waaronder ook Labouchere. Zij betaalden uiteindelijk dan ook het volle pond van 89 euro voor een aandeeltje Via Networks op dag van het beursdebuut.

Het bedrijf kreeg later op die dag ook een notering aan de Amerikaanse schermenbeurs Nasdaq. In New York, waar het aanbod van aandelen veel groter was dan in Nederland, bleef een hausse uit. Het fonds sloot er op 40 dollar. Op de eerstvolgende handelsdag op het Damrak zakte Via Networks in reactie daarop terug naar het niveau van de slotkoers in de VS. Een kostbare daling voor beleggers die 89 euro hadden neergeteld voor aandelen Via Networks.

Een van die gedupeerde beleggers had zijn bestens order via VEB Bottomline van Labouchere gegeven. Het draaide donderdag in de rechtbank dan ook om de zorgplicht van Labouchere in dit soort situaties. Had de bank de order wel moeten uitvoeren toen de koers zo explodeerde? Had Labouchere zijn cliënt niet moeten wijzen op de financiële consequenties van zijn bestens order? Labouchere-bankier Frijters antwoordde - weinig verrassend - ontkennend. De elektronische orderlijn van Labouchere is volgens hem slechts een doorgeefluik. ,,Wij kennen de klanten niet.'' En zij zijn zelf verantwoordelijk voor hun eigen orders, stelde Frijters.

Niettemin heeft Labouchere, na klachten van verontruste cliënten, vorig jaar de Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE) schriftelijk gevraagd of tijdens de emissie de beursregels wel op juiste wijze zijn toegepast. Uitkomst: ,,We hebben een brief ontvangen van de STE waarin ze aangeven dat onze brief is ontvangen.''

Voortvarender is de STE te werk gegaan met zijn onderzoek naar de rol van MeesPierson als zogenoemde co-lead manager bij de emissie. De bank kreeg van de Amerikaanse leadmanager Donaldson, Lufkin & Jenrette (DL&J), 430.000 aandelen om te verdelen onder Nederlandse beleggers. Zelf zette DL&J 15 miljoen aandelen Via Networks af onder Nasdaq-beleggers. Bij de toewijzing had MeesPierson, ondanks de grote vraag, 67.000 aandelen apart gezet in geval van ,,klachten van beleggers als reactie op de toewijzing''. De bank bleek achteraf van deze aandelenbuffer er 47.450 te hebben verkocht voor eigen rekening, tegen een koers 89 euro. Deze actie leverde de bank een snelle winst op van 7 miljoen gulden. De STE is inmiddels tot de conclusie gekomen dat MeesPierson destijds zijn belangen voorrang heeft gegeven boven die van zijn klanten. De beurswaakhond wil nu MeesPierson-eigenaar Fortis een boete opleggen van 20.000.

In het zwartepietenspel rond Via Networks lijkt vooralsnog alleen Fortis de `pineut' te zijn. Tenminste, als het zo genoemd mag worden. De reactie van Peter Paul de Vries van de Vereniging van Effectenbezitters is veelzeggend. ,,Ik ben al blij dat er iets is gebeurd. Als een bedrijf wordt beboet, dan wil je ook weten wat er heeft gespeeld, wat er fout is gegaan. Maar de boete is natuurlijk een schijntje als je kijkt naar wat bestuurders van Fortis krijgen die terugtreden. De boete staat niet in verhouding tot hetgeen wat fout is gegaan bij de emissie.''