`Yogi' Annan: nog vijf jaar `baan uit de hel'

Kofi Annan is gisteren herbenoemd tot VN-chef. De populaire Annan heeft het geschonden aanzien van de VN opgevijzeld.

Zelden is een wereldleider zo gladjes herkozen als gisteren Kofi Annan overkwam: met verpletterende eensgezindheid benoemde de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties de Ghanees (63) voor nog eens vijf jaar tot secretaris-generaal. Meestal is de verkiezing van de VN-chef in het najaar, maar door het ontbreken van enige oppositie kon Annans herbenoeming nu al plaatshebben.

Dat is een trendbreuk binnen de VN, die gewend zijn strijd te voeren over deze post. Denk eens aan Annans voorganger, de Egyptenaar Boutros Boutros-Ghali, die de Verenigde Staten in 1996 met een veto dumpten na diens eerste termijn. Annan geldt als de populairste VN-chef sinds Dag Hammarskjöld (1953-1961). Hij is leider en superster tegelijk, soms achtervolgd door gillende menigtes.

Annan bezorgt met zijn herbenoeming Afrika een ongeëvenaard vijftienjarig bezit van deze VN-baan. Volgens de traditie levert elke tien jaar een nieuwe regio de VN-chef, en zou nu Azië aan de beurt zijn geweest. Ook al heeft Boutros-Ghali al vijf jaar de baan namens Afrika gehad, de wereldgemeenschap gunt Annan alsnog de gebruikelijke tweede termijn.

Maar deze zoon van een zakenman en stamhoofd heeft voor een nog grotere trendbreuk gezorgd. Toen Annan, opgeleid aan het befaamde Massachusetts Institute of Technology (MIT) in de VS, in 1997 begon, verkeerden de VN in een diepe crisis. Het onvermogen om de debacles in de vredeshandhaving in Somalië, Rwanda en Bosnië midden jaren negentig te verijdelen, hadden het aanzien van de VN aangetast; paradoxaal genoeg tastten deze rampen niet het aanzien van Annan aan, die destijds hoofd van de VN-vredeshandhaving was.

Annan charismatisch en scherpzinnig was als man zonder vijanden, met een dertigjarige loopbaan in de VN-bureaucratie, geknipt om het aanzien en moreel van de VN op te vijzelen. Daarin is hij volgens VN-diplomaten, zoals zijn Indiase `rechterhand' Shashi Tharoor, hoofd publieke informatie, geslaagd. ,,De baan heeft de man niet veranderd, maar de man heeft wel de baan veranderd'', zegt Tharoor. ,,Het aanzien van deze post is enorm gestegen. Het is nu de derde, vierde baan in de wereld. En dat komt door de grote morele inhoud en persoonlijke integriteit van Kofi Annan.''

Een van Annans verdiensten is volgens VN-diplomaten zijn aanpak van de bureaucratie. Hij heeft onder meer een kabinet geformeerd, waarin alle VN-afdelingen samenkomen om wereldwijd de inspanningen van de VN te coördineren. ,,Er heerst hier nu een collegiale sfeer van besturen, een teamspirit, openheid en goede informatievoorziening'', zegt Tharoor.

Annan liet de VN ook twee kritische rapporten over het VN-optreden in Srebrenica en Rwanda publiceren, die als motivatie dienden voor een hervormingsplan van de VN-vredeshandhaving. De VN zoeken nog steeds naar een nieuwe rol in conflicten, vaak gehinderd door de geringe bereidheid van de grote landen om bij te dragen aan vredesmachten, waardoor Derde-Wereldlanden de missies op zich nemen. De VN-chef heeft tevens aandacht gevraagd voor een reeks andere problemen: armoede, onderwijs, schendingen van de mensenrechten, de Afrikaanse conflicten, de aidsepidemie, en ga zo maar door. Hij probeert daarbij de eeuwige praatfabriek die de VN met 189 lidstaten nu eenmaal is, aan te zetten tot concrete daden.

Vrij van kritiek is Annan niet gebleven: hij kreeg in 1998 in het Westen tegenwind toen hij had onderhandeld met de Iraakse leider Saddam Hussein over de VN-wapeninspecties. Rusland en China namen het hem niet in dank af toen hij in 1999 na de NAVO-ingreep in Kosovo de `humanitaire interventie' door de VN propageerde. Annan kwam er mee weg door zijn stijl als consensus-bouwer.

De VN-chef kent de beperkingen van zijn functie. ,,Een baan uit de hel'', zoals een vriend eens opmerkte. Daarover zei Annan vier jaar geleden lachend tegen deze krant: ,,Iemand moet het toch doen. Kennelijk is dat mijn lot.'' Annan weet dat hij soms meer secretaris is dan generaal. Vrede in het Midden-Oosten heeft ook hij niet kunnen brengen. En de plaats van wanbetaler Amerika binnen de VN blijft voor hem evenzeer een probleem.

Maar het brengt hem niet uit zijn evenwicht: hoe groter de crisis, des te rustiger hij wordt, zeggen vrienden. `Rechterhand' Tharoor: ,,Hij is zo kalm dat hij net een mediterende Indiase yogi is.''

Gewichtigheid is Annan vreemd. Een vriend die hij eens rondleidde door het VN-hoofdkwartier verbaasde zich erover hoezeer de VN-chef iedereen van hoog tot laag kent: van ambassadeurs tot liftbedienden.