Farmaceut wekt woede van kankerpatiënten

Een groep (ex-)kankerpatiënten is woedend om een tv-spotje van farmaceutisch bedrijf Ortho Biotech. Ze hebben geklaagd bij de Reclame Code Commissie.

Wat gebeurt er in het reclamespotje over vermoeidheid bij kanker dat een groep (ex-)kankerpatiënten zó boos is dat ze een klacht indiende bij de Reclame Code Commissie? Het spotje volgt een oudere man, die vanachter zijn keukentafel laat weten dat hij kanker had. Op alles was hij voorbereid, vertelt hij, ook op chemotherapie. Maar niet op ,,die vreselijke vermoeidheid. Ik was te moe om in de tuin te werken''. Dan volgt het laatste beeld: de man schoffelt energiek in zijn – riante – tuin. En zegt: ,,Ik had bloedarmoede''. Einde verhaal.

Rein Tuininga, net kankervrij, kan precies uitleggen wat hem zo stoort aan het filmpje. Hij heeft het er de hele week over gehad, in de mailgroep van honderd lotgenoten op internetsite www.diagnose-kanker.nl. In hoog tempo gaan de mailtjes met verwensingen rond, gericht tegen farmaceutisch bedrijf Ortho Biotech, maker van de spot. ,,Het doel van Ortho Biotech is, neem ik aan, producten aanprijzen: staalpillen tegen bloedarmoede in dit geval'', zegt Tuininga. ,,Maar waarom moet daar een kankerpatiënt voor worden ingezet?'' Het voornaamste bezwaar van de spot vinden Tuininga en zijn mailpartners dat het bloedarmoedeverhaal suggereert dat vermoeidheid bij kankerpatiënten eenvoudig oplosbaar is.

Ook professor dr. S. Rodenhuis, oncoloog in het Amsterdamse Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis en bestuurslid van het Nederlandse Kanker Instituut, vindt de spot misleidend. ,,Het vervelende is dat hierdoor de gedachte ontstaat dat vermoeidheid bij kanker het equivalent is van bloedarmoede. Na chemotherapie krijgen veel patiënten inderdaad bloedarmoede. Maar voor de controlegroep van uitbehandelden – honderdduizenden mensen – geldt dat ze veel last hebben van vermoeidheid, maar zelden bloedarmoede hebben.'' Hij noemt vermoeidheid bij en na kanker een groot klinisch probleem met onbekende oorzaak.

Ellie Dekker, sinds vorig kankervrij en al vier jaar sterk vermoeid, beaamt: ,,In het spotje wordt bloedarmoede belangrijk gemaakt – wat het niet is. Ik zou hartstikke blij zijn als dat de oorzaak van mijn vermoeidheid was. Maar helaas, volgens mijn neuroloog is er bij mij geen remedie. Hij vermoedt een link met mijn chemokuur.''

De boodschap lijkt überhaupt overbodig: elke drie maanden en vóór elke chemokuur wordt het bloed van kankerpatiënten doorgelicht. Tuininga: ,,Als je bloedarmoede hebt, kom je daar dus snel genoeg achter.''

De woordvoerder van Janssen-Cilag, moederbedrijf van Ortho Biotech, is verbaasd over de commotie die de televisiespot veroorzaakt. ,,Ons doel is juist kankerpatiënten een hart onder de riem te steken.'' Het Amerikaanse bedrijf had van artsen en patiëntenorganisaties begrepen dat kankerpatiënten veel behoefte hebben aan informatie – met name over de zware vermoeidheid die velen overvalt tijdens en na de ziekte. Daarom opende de organisatie enkele maanden geleden een website met informatie over de oorzaken van vermoeidheid. Vervolgens kwam het spotje, om de website naamsbekendheid te geven.

De kritiek op het reclamespotje verbaast Ortho Biotech. De tekst is neutraal, vindt de woordvoerder, en nergens wordt gezegd dat bloedarmoede méér is dan één van de oorzaken van vermoeidheid. Waarom focust het filmpje dan op bloedarmoede? Het blijkt een bewuste keus. ,,We wilden geen valse verwachtingen scheppen en tegelijk de boodschap uitdragen dat je niet bij de pakken neer moet zitten als kankerpatiënt. We kozen voor bloedarmoede omdat dat goed en eenvoudig te behandelen is.''

Dat kankerpatiënten gekwetst zijn betreurt hij ,,omdat we eigenlijk hetzelfde doel nastreven: vermoeidheid bij kanker bespreekbaar maken.'' Ortho Biotech wil patiënten ,,juist wapenen tegen onbegrip van de omgeving, ze munitie geven in de vorm van informatie''.

Aanpassing van het filmpje is vooralsnog niet aan de orde, overleggen wil de farmaceut wel. Mocht de Reclame Code Commissie de ingediende klacht gegrond verklaren (binnen een maand volgt doorgaans een uitspraak), dan volgt een aanbeveling de spot in te trekken.

Van oncoloog Rodenhuis mag het spotje snel van de buis verdwijnen. Net als de patiënten van www.diagnose-kanker.nl gelooft hij niet in de altruïstische motieven van de farmaceut. Rodenhuis: ,,Het spotje getuigt vooral van grote commerciële slimheid. Voorschrift-medicijnen aanprijzen in een spotje mag niet, naar een site verwijzen wel.''