...En de hoge nood van Joegoslavië

Het geld dat Joegoslavië gisteren, daags na de uitlevering van Miloševic, kreeg toegezegd, is zeer welkom in ziekenhuizen, scholen en electriciteitscentrales. En ook voor elke volgende dollar is zonder moeite een bestemming te bedenken.

Twee jaar geleden sloten stralingsdeskundigen de röntgenkamer van het grootste gezondheidscentrum in Joegoslavië, Don Zdravlja. De kamer was radio-actief. Een schort ontbrak om artsen en verpleegkundigen te beschermen. Die werden vaker dan gemiddeld onvruchtbaar of kregen kanker.

De kamer werd verzegeld met een geel lint, herinneren de werknemers zich, en het personeel moest op zoek naar een loden schort. Dat werd gevonden op een ander, oud röntgenapparaat. Het lint verdween. Vandaag de dag hangt het schort, letterlijk met plakband bij elkaar gehouden, aan het röntgenapparaat. Zelfs in de wachtkamer is onlangs straling gemeten.

De gezondheidszorg is ziek in Servië. Vier oorlogen hebben de gezondheidscentra en ziekenhuizen danig verzwakt. Investeringen bleven uit; zeventig procent van het staatsbudget ging op aan defensie. Onder president Slobodan Miloševic moesten de zieken het zelf uitzoeken.

Dat gold ook voor de ziekenhuizen en de apotheken. De vriendenkliek van Miloševic mocht private klinieken en apotheken opzetten met bijbehorende `commerciële' prijzen. Maar de door de staat gefinancierde ziekenhuizen kwijnden weg. De leiding van Don Zdravlja had niet eens geld voor operatiehandschoenen.

Directrice Katerina Vekic heeft haar hoop gevestigd op de donorconferentie die gisteren in Brussel werd gehouden. Daar kreeg Joegoslavië 1,28 miljard dollar (ruim drie miljard gulden) voor het komende jaar toegezegd. Het geld wordt opgebracht door 42 donorlanden en vijftien internationale organisaties. Het zal vooral worden gebruikt om de energiesector op de been te helpen, gebombardeerde bruggen te herbouwen, kapotgereden wegen te herstellen, sociale vrede te kopen en de gaten in de begroting van Servië te dichten.

He gezondheidscentrum heeft zijn verlanglijst al klaar liggen en die is lang. De directrice wil een nieuwe röntgenapparaat. Het apparaat met het gescheurde schort is negentien jaar oud. Het laboratorium wil een nieuw apparaat om bloed te testen. De huidige machine is twaalf jaar oud en doet één test per keer. Fysiotherapie wil een nieuw apparaat voor elektro-therapie. Dat apparaat is twintig jaar oud.

Overal in het ziekenhuis nemen de afdelingshoofden uitgebreid de tijd om hun ellende toe te lichten. ,,We zitten in een te krappe kelder'', zegt het afdelingshoofd fysiotherapie. Langere mensen lopen gebogen door de gang, anders stoten zij hun hoofd tegen de verwarmingsbuizen aan het plafond. De patiënten worden van elkaar gescheiden door een vaal donkergroen gordijn. Zonder scrupules trekt het afdelingshoofd het gordijn opzij.

Directrice Vekic hoopt ook op budgettaire steun. Een deel van het in Brussel toegezegde geld zal inderdaad worden gebruikt om het begrotingstekort van Servië te bestrijden. Vekic wil met dat geld de salarissen van het personeel opkrikken; een specialist verdient nu 230 mark per maand, een verpleegster 100 mark.

Maar er zijn meer gegadigden. De elektriciteitscentrales in Servië hopen op geld om elektriciteit te importeren en op gratis onderdelen. De scholen in Servië willen geld om de lokalen op te knappen, om boeken en ander lesmateriaal aan te schaffen en om de salarissen van de leraren te verhogen. Gepensioneerden hopen dat hun uitkering wordt eindelijk eens uitbetaald, evenals oorlogsinvaliden. Staatbedrijven willen geld om de salarissen uit te betalen. In het noorden van Servië bijvoorbeeld, hebben 53 bedrijven hun 11.000 werknemers niet betaald in de afgelopen maanden.

De lijst gaat verder. Kindertehuizen zitten met de handen in het haar omdat de opvang van vaak getraumatiseerde oorlogswezen tekortschiet. Psychiatrische inrichtingen beschikken over zo weinig medicijnen dat zij maar sigaretten uitdelen om patiënten rustig te houden. Hulporganisaties eisen meer geld voor de opvang van vluchtelingen in Servië. Dat herbergt de meeste ontheemden binnen het voormalige Joegslavië. De Hoge Commissaris voor Vluchtelingen van de VN, Ruud Lubbers, luidde enige weken geleden tijdens een bezoek aan Servië de noodklok.Bij het kantoor van de Europese Unie in Belgrado, belast met de uitvoering van een grootscheeps reconstructie-programma, geven ze prioriteit aan de energiesector. Op de tweede plaats volgt de gezondheidszorg. ,,Servië heeft te veel problemen'', zegt Hasso Molineus van het EU-programma. ,,Giftige stoffen lekken weg in de Donau, astmapatiënten hebben geen verstuivers. En wat doen we dan? Dan kiezen we voor de verstuivers. Die milieuproblemen lossen we later wel op.''