Bleekgezicht

Jeroen van den Berg, de directeur van het Corustoernooi, vertelde bij het kampioenschap van Nederland dat hij in Moskou was geweest voor de verjaardag van Karpov. Die werd vijftig op 23 mei en had zijn feestje groot aangepakt. Hij had het Bolsjoj-theater gehuurd en tweeduizend gasten uitgenodigd, die getracteerd werden op zang en dans en een rijk feestmaal.

En kijk, wie waren daar ook? Kasparov en Kramnik. Niet in levenden lijve, want ze schaakten in Kazachstan, maar op grote videoschermen. Hoog gaven zij op van de bijzondere verdiensten van de jarige voor het schaakspel en van zijn onvergankelijke plaats in de historie. Er is veel gebeurd sinds de tijd dat Karpov en Kasparov konden worden afgeschilderd als aartsvijanden. Nu zijn ze verenigd in hun afkeer van de FIDE.

Ja, het was een mooi feest. In december wordt Jan Timman vijftig. Wij hebben geen Bolsjoj-theater, maar het Amsterdamse Carré is ook heel aardig.

Ik probeerde Van den Berg natuurlijk nog wat inlichtingen te ontfutselen over de toekomst van het Corustoernooi, maar dat lukte niet. Zijn gezicht vertrok niet van smart, dat geeft in ieder geval hoop.

Over de zeventigste verjaardag van Viktor Kortchnoi heb ik al een paar keer kunnen schrijven. De nieuwste bijdrage aan de verjaardagsvreugde is het begin van de verschijning van een Kortchnoi-trilogie. Kort geleden kwam een boek uit waarin hij vijftig van zijn winstpartijen met wit analyseert. Er is een Engelse en een Duitse uitgave en het zal verzamelaars van schaakboeken niet verbazen dat de Engelse aanzienlijk duurder is. Er komt nog een boek met vijftig partijen waarin hij zwart had en dan nog een biografie.

Als een groot schaker als Kortchnoi met volledige inzet zijn eigen partijen onderzoekt – en alles wat met schaken te maken heeft doet hij altijd met volledige inzet – levert dat natuurlijk een hoogstaand boek op. Daar komt bij dat Kortchnoi niet alleen een onvermoeibaar schaakonderzoeker is, maar ook iemand die zelden een blad voor de mond neemt. Zijn ongezouten meningen maken het boek vaak amusant.

Over de jonge Balasjov bijvoorbeeld, die een strategische fout maakt in een Koningsindische partij: ,,In tegenstelling tot U en ik wist Balasjov niet dat de damevleugel de plaats is waar juist wit actief moet worden!''

Of over Karpov, in het commentaar bij hun partij uit Hastings 1971/72. ,,Kwaliteitsoffer of iets over het hoofd gezien? Het 20-jarige bleekgezicht was na deze zwakke vertoning niet geneigd tot een eerlijk antwoord.''

Over Hübner, die in de opening een zet doet die wel een stuk ontwikkelt, maar een principieel gevecht om een strategisch belangrijk veld uit de weg gaat: ,,Deze zet lijkt mij typisch voor Hübners nihilisme.''

Over commentatoren – ,,Commentatoren zien werkelijk weinig. Deze zet gaven ze een uitroepteken!'' – en tenslotte over zichzelf, want Kortchnoi heeft ook oog voor eigen feilen: ,,Mijn positiegevoel hinkte altijd achter mijn tactische bekwaamheden aan.''

Het Koningsindisch is een opening die Kortchnoi nooit serieus heeft kunnen nemen en ook hierover spreekt hij zich vrijmoedig uit: ,,Is het niet interessant waarom zo velen Koningsindisch spelen? Misschien omdat het relatief makkelijk te beschrijven is hoe je het speelt: `Concentreer je stukken op de koningsvleugel en rocheer kort. Ruk vervolgens op met je pionnen en je zal zo staan als Fischer stond, dan hoef je niemand te vrezen.'''

En over de hoofdvariant van deze opening, waarin zwart met f7-f5-f4, h7-h5 en g6-g5-g4 de witte koningsstelling bestormt, schrijft hij: ,,Weet U waaraan het zwarte spel in deze variant mij herinnert? In de Tweede Wereldoorlog gebruikten de Duitse soldaten, later ook de Russen, de volgende methode: nadat ze zich stevig bedronken hadden, rukten ze met de wapens in de aanslag zonder enige dekking op naar de stellingen van de tegenstander. Angstaanjagend, nietwaar? Dat was de zogenaamde `psychologische aanval'.''

Kortchnoi is vaak als een pionnenrover beschreven, maar in dit boek kan je zien dat hij even graag materiaal offert als verovert. Hij zoekt altijd de strijd, de verstoring van het evenwicht, en dat kan op verschillende manieren.

Wit Kortchnoi-zwart Vaganian, World Cup, Skelleftea 1989

Mijn commentaren zijn een zeer klein uittreksel van die van Kortchnoi zelf.

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-c3 Lf8-b4 4. e4xd5 e6xd5 5. Lf1-d3 c7-c6 6. Lc1-f4 Pg8-e7 7. Dd1-h5 Pb8-d7 8. Lf4-g5 h7-h6 9. Pg1-f3 Th8-g8 10. 0-0 h6xg5 11. Pf3xg5 Wild spel van wit, onnodig en ook ongerechtvaardigd, want zwart zou nu in het voordeel kunnen komen met 11...Pf6 12. Dxf7+ Kd7 11...g7-g6 12. Dh5-h7 Pd7-f8 13. Dh7xf7+ Ke8-d7 14. Ta1-e1 Kd7-c7 15. Te1-e2 Sterker was meteen 15. f4, waarna wit in het voordeel zou komen. 15...Lc8-d7 16. f2-f4 Tg8-h8 17. Df7-g7 Th8-h5 18. Tf1-e1 Pe7-f5 19. Ld3xf5 g6xf5 20. Pg5-f7 Dd8-h4 21. g2-g3 Dh4-g4 22. Dg7-e5+ Kc7-b6 23. a2-a3

Wat een stelling! Het beste was nu 23...Pg6, wat op zeer ingewikkelde manier tot remise zou leiden. 23...Ta8-e8 24. Pc3xd5+ c6xd5 25. De5-f6+ Ld7-c6 26. Te2xe8 Lb4xe1 27. Te8xe1 Pf8-d7 28. Df6-d8+ Kb6-a6 29. b2-b4 Pd7-b6 30. Pf7-g5 Th5-h6 Wit staat op winst, maar in wederzijdse tijdnood gebeuren nog schokkende dingen. 31. Dd8-f8 Th6-g6 32. Df8-c5 Pb6-c4 33. Pg5-e6 Veel beter was 33. a4 33...Tg6xe6 34. Te1xe6 Dg4-d1+ 35. Kg1-g2

35...Dd1xc2+ Hier mist zwart een remise: 35...b6! 36. Dxc6 Pe3+ 37. Txe3 Df1+ en pat. Maar wie zou in razende tijdnood in een stelling die volledig het karakter van een middenspel heeft, plotseling aan pat kunnen denken? In het vervolg spelen ze in tijdnood `wat hun toevallig voor de vingers kwam'. 36. Kg2-h3 Dc2-a4 37. Kh3-h4 Pc4-d2 38. Dc5xd5 Da4-b5 39. Dd5xb5+ Ka6xb5 40. Te6-e5+ Kb5-c4 41. Te5xf5 Pd2-f3+ 42. Kh4-h5 Pf3xh2 43. g3-g4 Lc6-f3 44. Tf5-g5 Kc4xd4 45. Kh5-h4 Kd4-e4 46. f4-f5 Lf3-d1 47. Tg5-g7 De tijdnood moet wel verschrikkelijk zijn geweest, want pas hier kwamen ze tot stilstand. 47...Ke4-e5 48. Kh4-h3 Ph2xg4 49. Tg7xg4 Ld1-c2 50. Tg4-g5 Lc2xf5+ 51.Kh3-g3 Ke5-f6 52. Kg3-f4 Lf5-d7 53.Tg5-e5 Ld7-c6 54. Te5-a5 a7-a6 55. Ta5-e5 b7-b6 56. Te5-e2 a6-a5 57. Te2-e5 a5xb4 58. a3xb4 Lc6-g2 59. Te5-b5 Kf6-e6 60. Kf4-e3 Lg2-f1 61. Tb5xb6+ Ke6-e5 62. Tb6-c6 Zwart gaf op.